Vorige week domineerden twee gebeurtenissen het nieuws rond de financiële markten: de langverwachte aankondiging van de ECB om over te gaan tot QE en de Griekse verkiezingen.

Door Martine Hafkamp

Opvallend waren vooral de verschillende reacties op deze gebeurtenissen. Zo bleken in het noorden van Europa (Nederland, Duitsland) economen, pers, politici en ook de leden van de ECB zelf overwegend tegenstanders van QE.

In het Zuiden (Italië, Frankrijk, Spanje) reageerde men voor het merendeel juist positief op het ingezette beleid. In de Angelsaksische wereld (Verenigde Staten en de Verenigd Koninkrijk) had men er lang op aangedrongen nu eindelijk eens over te gaan op QE in Europa en de reacties waren hier dan ook positief doch meestal met een kanttekening.

Ook op de mogelijke Griekse problemen na de verkiezingsuitslag reageert men verschillend. Enerzijds zijn er deskundigen die spreken van een groot gevaar voor het voortbestaan van Europa.

Zij vinden dat de Griekse kiezers door de lokroep van de Sirenen zijn verleid. Anderzijds wordt het door anderen afgedaan als een non-event op de markten. Gezien de reactie op de beurzen heeft de laatste categorie (vooralsnog) de overhand.

Conservatieve opvatting

In ons eigen land en Duitsland hebben veel economen, pers, politici de neiging overheidsfinanciën te benaderen vanuit een redelijk conservatieve opvatting dat men schulden nooit uit de hand moet laten lopen.

Die schulden moeten door een stevig saneringsbeleid worden verminderd. Er dienen geen financiële avonturen met de begroting te worden ondernomen. Het huishoudboekje moet op orde worden gehouden.

Daar is veel voor te zeggen. Maar de situatie in Europa is sinds de crisis van 2008 uitzonderlijk en ernstig. Lang heeft men gehoopt en verwacht dat de Europese economische groei ons vanzelf uit de problemen zou helpen. Die groei blijft maar uit of is op zijn best matig te noemen. Ondertussen stapelen de problemen in Zuid Europa zich op. Daarvan is de hoge werkloosheid wel het meest in het oog springende en heikele punt.

Huiveren

De Griekse verkiezingsuitslag zal het politieke establishment in de rest van Europa hebben doen huiveren: uiterst links won, maar ook uiterst rechts deed dat. Dat is een spookbeeld voor bijvoorbeeld Frankrijk en Italië.

Dan kan er wel gehamerd blijven worden op hervormingen, en natuurlijk moeten die gewoon doorgaan, maar dat gaat gewoon te lang duren.

Het volk wil na jaren van de broekriem te hebben moeten aanhalen, ook wel weer eens wat lucht in de longen voelen. Het is vanuit dat oogpunt dan ook wel begrijpelijk dat de ECB, misschien nog wel meer uit politieke dan uit economische motieven, heeft besloten nu tot actie over te gaan.

De kerninflatie, exclusief voedsel en energie, staat inmiddels op een magere 0,7 procent en is zakkende. Reden te meer voor de ECB om tot actie over te gaan. Want bij 'lowflation' dalen de schulden, waarmee in Europa zowel overheden als particulieren overladen zijn, niet snel genoeg.

Voorzichtigheid overboord

Zoals men in Angelsaksische hoek benadrukte, leek daarom de tijd te zijn gekomen om de voorzichtigheid overboord te zetten en er vol in te gaan.

Juist omdat de hele wereld op de een of andere wijze aan het verruimen was en zijn munt aan het verzwakken, bleef Europa als braafste jongetje van de klas een beetje als de pineut achter. De euro werd duurder en duurder en de economie zakte steeds verder in.

Je zou kunnen stellen dat de hele wereld doping gebruikte en de EU als enige trachtte de wedstrijd schoon te winnen. Dat is een bij voorbaat kansloze exercitie. Draghi en de ECB hebben dus besloten om ook maar doping te gaan gebruiken.

Het resultaat is er al naar: sinds de eerste tekenen vorig jaar duidelijk werden dat de ECB dit zou gaan doen daalt de euro en dalen de rentes in Europa, en niet zo’n beetje ook. De euro verminderde in waarde van 1,40 tegen de dollar naar 1,13 nu. De rentes op tienjarige staatsobligaties zijn naar historische diepten afgedaald.

Positief

In de Angelsaksische wereld reageerde men, wederom, wel positief. "Ja", zegt men, "de financiële markten in Europa zijn anders dan die in de Verenigde Staten en daardoor zal het effect minder zijn."

Maar de ECB bereikt in ieder geval twee dingen. Zij geeft niet alleen een sterk signaal af naar de markten dat men serieus is over de bestrijding van deflatie, maar ook bereikt zij dat de euro goedkoper wordt. De effecten zullen de komende maanden wel degelijk zichtbaar worden.

Ondanks alle bespiegelingen en speculaties weet niemand wat de gevolgen voor de economie zullen zijn van QE. Maar de situatie is zo precair, dat het de moeite waard lijkt het te proberen. Aan nog meer Griekse toestanden in Italië en vooral Frankrijk heeft niemand behoefte.

Ook de reacties op de Griekse verkiezingen zijn opvallend verschillend. Waar men in (Noord) Europa nog vooral in termen van schuld en boete denkt, ziet men elders in de wereld de zaak wat ruimer. Er wordt volgens Amerikanen veel te veel aandacht aan Griekenland besteed. Het is economisch een druppel op een gloeiende plaat.

Staatsschuld

Griekenland heeft een ongelooflijk grote staatschuld van 240 miljard euro. Dat is 175 procent van het nationale inkomen. Daar komt het land op eigen kracht nooit meer vanaf. De historie wijst uit dat geen enkel land ooit een dergelijke schuld heeft kunnen afbetalen.

Zo werd Duitsland in 1953 ook een groot deel van zijn schuld kwijtgescholden. Pas daarna was er ruimte voor het welbekende Wirtschafswunder. Heel West-Europa heeft in de vorm van de Marshall-hulp steun nodig gehad van de Verenigde Staten om er weer bovenop te komen. In gevallen waar men maar bleef hameren op terugbetaling (schuld en boete) ging het juist mis (Duitsland na WO I).

Daarom zouden de Europese autoriteiten er verstandig aan doen Griekenland de ruimte te geven om weer aan de toekomst te denken. Dat hoeft niet door kwijtschelding, want dat geeft een verkeerd signaal naar andere landen, maar het kan door looptijdverlenging en renteverlaging.

We hebben er uiteindelijk ook niets aan als Griekenland compleet vervalt tot een soort economisch moeras ergens in de hoek Europa. Omdat de Griekse economie relatief klein is, zal Europa daardoor echt niet door de lokroep van de Sirenen op de klippen varen. Het hoeft ook niet overdreven veel te kosten. Dan kunnen we onze aandacht in Europa vervolgens besteden aan belangrijker zaken.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2012 de Gouden Stier voor de Beleggingsexpert van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp