"Nog harder werken kan echt niet…", hoor ik ondernemers regelmatig puffen op studiedagen of netwerkbijeenkomsten.

Door Olaf Rutten

Inderdaad het kan niet, het werkt niet en het is ook niet nodig, zelfsturende teams zijn de oplossing. Mits je het goed aanpakt, want medewerkers worden niet zomaar zelfsturende ondernemers.

Volgens managementauteur Daniel Pink is zelfsturing "de diepe wens die in ieder mens aanwezig is om zijn eigen leven te bepalen, nieuwe dingen te leren en te creëren en bij te dragen aan zinvolle zaken".

De organisatie inrichten vanuit het principe van zelfsturing impliceert het laten ontwikkelen van authentieke drijfveren in mensen en gemeenschappen om zelfstandig te handelen en in onderlinge interactie tot een natuurlijke samenwerking te komen.

Anders

Door de economische crisis – "het moet anders" - is het zoeken naar andere organisatievormen weer volop in het nieuws. Zo is er weer aandacht voor de Braziliaanse ondernemer Ricardo Semler, die successen boekte toen hij zijn machinefabriek ging leiden op basis van "zachte waarden" zoals vertrouwen, openheid en geluk.

Hij gaf zijn werknemers zeggenschap over de koers van het bedrijf, zo mochten ze hun eigen salaris en werktijden bepalen. Wel werden duidelijke deadlines en kwaliteitseisen vastgelegd. En zo werkt deze fabriek nog steeds succesvol, ook na het vertrek van Semler als directeur.

In Nederland ontsloeg thuiszorginstelling Sensire in de omslag naar  een zelfsturende organisatie veertig managers, maar trok teamcoaches aan die de teams helpen hun verantwoordelijkheid te nemen.

Van het management wordt een bepaalde leiderschapsstijl verwacht. Dit betekent onder meer ruimte geven aan de medewerkers, durven delegeren en loslaten. Maar ook: duidelijk zijn over de resultaten die bereikt moeten worden, het stellen van kaders en het monitoren van output.

Valkuilen

De ondernemer zal er ook aan moeten wennen dat het niet meer alleen op zijn manier gebeurt. De werknemers nemen in hun teams bindende besluiten.

Dit vraagt van de leidinggevende een grote flexibiliteit en soms incasseringsvermogen om bij tijd en wijle besluiten van personeel uit te voeren waar je zelf wellicht niet volledig achterstaat. Dit accepteren en er ook eerlijk over zijn dat je er anders over denkt is in de dagelijkse praktijk een hele klus.

In traditioneel geleide bedrijven is wat de baas zegt wet, in organisaties die zelfsturend zijn geeft de ondernemer de kaders aan en biedt de faciliteiten die zelfsturing mogelijk maken zoals:

- Per team een gemeenschappelijk doel en een afgebakende klantgroep.

- Effecten van besluiten dienen voor elk teamlid zichtbaar te worden in cijfermatige feiten. Van verbruikte materialen, de bestede en begrote uren, tot en met of de klant ook op tijd zijn rekeningen betaalt.

- Controle dient losgelaten te worden en vervangen door ruimte en vertrouwen. Het adagium "vertrouwen is goed, controle is beter" werkt niet in een zelfsturende organisatie.

- Zelfsturing is geen eenvoudig kunstje om zomaar meer winst te behalen. het werkt alleen als de leiding er echt in gelooft dat mensen ook zonder controle hard werken en er gelukkiger van worden als ze hun eigen besluiten nemen.

- Tot slot wil ik aangeven dat ook een aantal werknemers de organisatie zullen verlaten omdat ze zich prettiger voelen in een organisatie waar hiërarchisch wordt aangestuurd en dagelijks van bovenaf instructies worden gegeven.

Talent

Wil je als ondernemer uit de mensen halen wat erin zit, geef ze dan de ruimte en ga eens wat vaker achterover leunen. Een soort functionele luiheid die verdomd veel kan opleveren. Laat werknemers ervaren dat het leuker is en sneller werkt als ze zelf actie ondernemen.

Olaf Rutten is ondernemer. Hij geeft lezingen en is auteur van het boek 'Minder werken, meer verdienen'. Zijn gratis 99 tips voor ‘Minden werken, meer verdienen’ zijn op te vragen via www.sharpenyourbusiness.nl.