We hobbelen van het ene incident naar het andere en zijn er vooral in geïnteresseerd dat onze ergernissen snel worden bevredigd.

Door Victor van Kommer

Een kortstondig geheugen helpt ons daarbij en we willen ons vooral niet vermoeien met het grotere verhaal achter de dagelijkse gebeurtenissen.

Door een te ver doorgeslagen risicomijdend gedrag hebben we een maatschappij gecreëerd waarin de belangrijkste drijfveer is om niet aansprakelijk gesteld te kunnen worden. De vorige keer schreef ik dat Frans Weekers zijn hoofd deemoedig op het parlementaire offerblok had gelegd.

We weten allemaal dat zijn verdediging nog slechter was dan die van de hekkensluiter in de eerste divisie van het betaald voetbal. Maar een extra ingevoerde anti-fraudemaatregel in het toeslagenmoeras was nou toch niet van dien aard om de bewindsman te laten struikelen.

Mammon

Het lijkt erop dat de religie van Mammon, die inhoudt dat een paar burgers enkele weken langer moeten wachten op hun centen, veel belangrijker is dan het verkwanzelen van de integriteit van onze burgers aan een Amerikaanse inlichtingendienst.

Plasterk gaat door het stof maar kan blijven zitten. Zijn geworstel ging meer over de vraag of hij de volksvertegenwoordiging had voorgelogen dan dat we bezig waren met de bescherming van onze gegevens.

Nu wij ook met karrenvrachten persoonlijke gegevens via de sociale media met elkaar delen vinden we het ook niet meer interessant dat andere mogendheden ongelimiteerd cruisen in ons dataverkeer, Maar dat komt doordat we een gefragmenteerde kijk hebben op onze samenleving. Wat we vandaag goed vinden keuren we morgen weer af.

De rechterlijke macht deugt niet als een paar tieners onvoldoende worden gestraft voor het stelen van een aantal examens. Aan inventiviteit heeft het ze echter niet ontbroken maar dat is een waarde die wij niet meer belangrijk vinden. Ze hebben voor de rest van hun leven een strafblad en dat is verdiend of onverdiend een valse start en daar kunnen een paar weekjes extra celstraf weinig aan toevoegen.

Soms zijn we daarentegen juist weer blij met de rechterlijke macht als een gerechtshof het openbaar ministerie sommeert een grondig onderzoek te starten naar de gedragingen van de voormalige topambtenaar J. D. Ik ben geloof ik nog de enige sukkel die zijn initialen gebruikt maar ik dacht dat het een grondrecht was ook verdachten te beschermen en uit te gaan van hun onschuld tot het tegendeel bewezen is.

De bank

We beschouwen de overheid en de publieke diensten in dezelfde mate als een oer-Nederlandse uitvinding en dat is eten uit de muur. Het kortstondig warme genot, verdeeld in overzichtelijke vakjes, zonder enig benul wat daarachter schuil gaat, is de goede metafoor voor onze kijk op dienstverlening in het algemeen.

Ik kan dit het beste illustreren met een voorval dat ik onlangs had bij een filiaal van mijn bank. Ik bood een cheque aan van een Duitse Bank ter waarde van 190 euro. De bankemployee zei dat hij alles voor mij klaar zou maken. Dat klonk zeer vriendelijk en ik dacht snel weer huiswaarts te kunnen gaan. Maar hij gaf mij een envelop en zei dat ik deze op de bus moest doen.

Ik keek naar de geadresseerde en dat bleek natuurlijk dezelfde bank te betreffen maar alleen een andere afdeling. Ik zei verwonderd dat ik toch bij mijn bank was? Inderdaad was dat juist maar ik moest toch weten dat Post.nl gescheiden was van mijn bank.

Ik kon alleen maar opmerken dat ik hoopte dat het fenomeen van de interne post nog wel bestond en toen kwam het meest verbijsterende antwoord dat ik ooit zag uitgebeeld. “U begrijpt toch wel wat er allemaal intern kan geschieden!” en daarbij hief hij zijn handen in de lucht en begon meewarig met zijn hoofd te schudden.

Ik vroeg of zijn uitspraak en gebaren symbool stonden voor het eigen vertrouwen in de financiële sector. Dat werd nog bevestigd ook. De aanpalende supermarkt had een Post.nl-punt en daar kon ik de brief aangetekend versturen. Ik riep nog uit dat hij als bankmedewerker blijkbaar meer vertrouwen had in een meisje van de Plus dat ook nog verantwoordelijk was voor bloemen en sigarettenverkoop.

Gratis college

Ik heb het voorval eerst maar gemeld bij de klachtenservice van de bank en inderdaad werd ik kort daarop gebeld. Een alleraardigste medewerker legde mij uit hoe de verwerking van de bankcheques in elkaar zat.

Ik probeerde nog uit te leggen dat het telefonische college over procesmanagement en bestuurlijke informatievoorziening goed bedoeld waren maar dat het mij erom ging dat de bank zijn eigen interne post niet vertrouwde.

Weer werd mij uitgelegd dat bankcheques nog zeer zelden voorkwamen en dat daarom nu eenmaal sprake was van een bijzondere procedure. Misschien moet ik mijn hypotheek ook maar afsluiten bij de Plus en dat geldt dan ook voor alle ondernemers voor hun kredietverruiming.

Van incident naar incident

De individuele bankmedewerker illustreert in deze handeling hoe ver we zijn afgedreven van integrale verantwoordelijkheid. We hebben het overzicht niet meer, we kennen de context niet meer, we poetsen ons eigen kleine stoepje schoon en verwijten snel een ander op zijn kleine vierkante meter als we het niet begrijpen of denken er last van te zullen hebben.

De bankmedewerker is slechts een symbool van een samenleving waar we hobbelen van het ene incident naar het andere zonder de samenhang te begrijpen. Van Weekers naar Plasterk en de laatste is vooral gered omdat er altijd wel  een uitslaande brand ontstaat op een ander ministerie.

Met de gezondheidszorg, Fyra, toeslagen, ombuigingen, Mali, gemeenteraadsverkiezingen, Krim, een economie in de revalidatiefase en een rommelende grond in Groningen is de mist rondom ons dataverkeer al weer snel  vergeten. We doen weer snel een ander luikje open in onze Febocratie op zoek naar de volgende warme hap.

Victor van Kommer is directeur Tax Services van het fiscale onderzoeksbureau International Bureau of Fiscal Documentation (IBFD), voorzitter van het Kennis Instituut Zelfstandig Ondernemen (KIZO) en bijzonder hoogleraar Tax Policy aan de Universiteit Utrecht.