Vijf jaar geleden was het ondenkbaar dat de hoogste ambtenaar van Economische Zaken in zijn traditionele nieuwjaarsartikel de vraag zou opwerpen of we in Nederland het begrip werknemer niet eens moeten omzetten naar werkende.

Door Linde Gonggrijp

Dit jaar gebeurde dat wel en dat is mooi. De vraag is alleen of dat inzicht in de spectaculaire veranderingen op de arbeidsmarkt ook gaat leiden tot de goede reactie van de overheid.

Na de verbazing over de onstuitbare groei van het aantal mensen dat zijn werk op een andere manier wil invullen dan als werknemer zien we nu van de kant van de overheid onhandige pogingen om die trend te stoppen.

Eerst door de mislukte aanval op de zelfstandigenaftrek en op dit moment door allerlei gerichte acties van de belastingdienst tegen grote groepen die als zelfstandige werken in het onderwijs en vooral in de zorg.

Zorg

Jarenlang is in die hoek de opkomst van allerlei bemiddelingsbureaus gedoogd die bijvoorbeeld in de zorg zo’n twintigduizend zelfstandigen bemiddelen. Nu worden niet die bureaus aangepakt maar simpelweg de fiscale ondernemersfaciliteiten van de mensen die zorg verlenen geschrapt.

De belasting beschouwt ze gewoon als ontvangers van loon, maar in de praktijk betekent het dat ze niet meer kunnen worden ingehuurd en gewoon hun opdrachten en daarmee ook hun inkomen kwijtraken. De Belastingdienst weigert vanaf nu een zogenaamde VAR-WUO aan zelfstandigen in de zorg toe te kennen, zonder zelfs maar te willen nadenken over een overgangsregeling voor de betrokkenen.

Op die manier ben je niet bezig om de positie van zelfstandigen binnen het Nederlandse arbeidsbestel te reguleren maar ligt de nadruk helemaal op het afremmen van de groei en het beperken van de mogelijkheden voor ondernemerschap. Dat is de verkeerde aanpak.

Pensioenregeling

Gelukkig gedragen de zelfstandigen zich niet als makke schapen. Ze organiseren zich steeds meer en hun organisaties boeken successen die de zure reacties van degenen die dat allemaal niks vinden logenstraffen.

Er is met succes verweer geleverd tegen de afbraak van de zelfstandigenaftrek. Daarnaast kan na veel duw- en trekwerk van de kant van de organisaties van zelfstandigen de pensioenregeling voor zelfstandigen van start.

Op vrijwillige basis met een flexibele inleg en garanties dat het opgebouwde bedrag niet hoeft te worden opgegeten als je onverhoopt in de bijstand komt. Voor FNV Zelfstandigen is dat steeds een belangrijke voorwaarde geweest.

2014

2014 zal wat betreft de positie van zelfstandigen de nodige schermutselingen met zich meebrengen. De neiging bij de overheid om de groei en omvang van de totale groep te beperken zal niet af- maar toenemen.

Bijvoorbeeld door de invoering van een nieuwe webmodule voor het toekennen van de VAR. Ogenschijnlijk een handige digitalisering, maar in werkelijkheid een forse aanscherping van de criteria en een beperking van de mogelijkheden tot bezwaar.

De al genoemde beperkingen voor ondernemende zelfstandigen in de zorg en het onderwijs zullen voor nieuwe problemen zorgen die voor het nodige tegenwicht van de organisaties van zelfstandigen moeten zorgen. Komt er dit jaar een eind aan de situatie dat iedere boef het burgerservicenummer van een zelfstandige kan gebruiken omdat iedereen weet dat dat hetzelfde is al het verplicht openbare btw-nummer?

Ombuigen

Natuurlijk, onze bestaande regelingen met betrekking tot werk passen steeds minder op wat zich in de praktijk allemaal voordoet. Dan ligt het niet erg voor de hand om te proberen de praktijk zo om te buigen dat hij weer past in de regels die we ooit bedachten.

We moeten af van het idee dat werk synoniem is aan een bestaan als werknemer en daar de goede en vernieuwende arrangementen bij bedenken. Ook dit nieuwe jaar weer.

Over vijf jaar moet er een agenda voor de toekomst van de arbeidsmarkt zijn, met een nieuw stelsel. Want de zzp’ers zijn wat mij betreft de Helden van de Arbeidsmarkt. Dit zal een taak voor mijn opvolger zijn, want per half maart ga ik aan de slag bij de Kamer van Koophandel. Ik ga door met het ondernemerschap, maar zal me op een andere manier bezighouden met de arbeidsmarkt.

Linde Gonggrijp is nog tot half maart 2014 directeur van FNV Zelfstandigen.