Het Nieuwe Slochteren

We moeten niet alleen op zoek naar nieuwe energiebronnen, maar ook naar een nieuwe financiële motor, stelt Jan Rotmans. Het Nieuwe Slochteren ligt voor het grijpen.

Door: Jan Rotmans

Nederland heeft zijn welvaart de laatste 50 jaar voor een belangrijk deel te danken aan haar gasvoorraad in Slochteren. Het gas in Slochteren is echter over 15 tot 20 jaar op en ook schaliegas biedt geen soelaas, dat levert naar schatting zo’n 5-10 jaar extra gas op.

Nederland moet dus niet alleen op zoek naar nieuwe energiebronnen, maar ook naar een nieuwe financiële motor. Maar wat wordt de nieuwe financiële motor die geënt is op schone energie? Voor grootschalige ontwikkeling van schone energie is vooral oppervlak nodig en dat is in het dichtbevolkte Nederland relatief schaars. 

Schijn bedriegt echter, Nederland heeft door zijn hoge bebouwingsdichtheid en intensieve infrastructuur juist veel oppervlak, alleen geen grondoppervlak maar bebouwd oppervlak. Nederland heeft ca. 2.5 miljard vierkante meter aan bebouwd oppervlak in de vorm van daken, gevels en geluidswallen.

Ter indicatie: dit is ongeveer 10 keer de oppervlakte van de grootste stad van ons land, Amsterdam. Die worden nu niet of nauwelijks gebruikt om energie op te wekken, voor elektriciteit noch voor warmte.

Potentie

Dit is echter een unieke kans en vormt in potentie voor Nederland het Nieuwe Slochteren: alle ongebruikte daken, gevels en geluidswallen als potentiële bron van energie. Het zit alleen niet onder maar boven de grond. H

et aantal toepassingen is schier eindeloos: van zonnepanelen op daken tot groene daken en van multi-functionele gevelsystemen tot energiegeluidswallen. Als 75 procent van het beschikbare bebouwde oppervlak energetisch efficiënt zou worden benut, zou Nederland minstens 5 grote energiecentrales kunnen uitsparen.

Als ook de ondergrond beter benut zou worden, voor de opslag, opwekking en transport van warmte, zouden er vrijwel geen grote energiecentrales meer nodig zijn.

Drie sprongen

Van idee naar uitvoering vergt drie sprongen. Ten eerste bewustwording dat het bebouwde oppervlak in Nederland, zowel horizontaal als verticaal, nog helemaal niet gebruikt wordt als energiebron. De grootste barrière is een mentale barrière, het vraagt om een mentale sprong. 

Een dak is niet alleen een eindpunt dat beschermt tegen kou, regen en wind maar ook een beginpunt voor gebiedsontwikkeling; een gevel is niet alleen een aanzicht en scheiding tussen binnen en buiten, maar ook een verticaal ontwikkelingsgebied.

De tweede sprong betreft nieuwe verdienmodellen en nieuwe vormen van financiering. Nieuwe verdienmodellen zijn nodig, omdat via oppervlakte-ontwikkeling waarden worden toegevoegd die nu nog niet worden meegerekend.

Energie is een toegevoegde waarde van oppervlakte-ontwikkeling die in de nabije toekomst moet worden verrekend. Zo kan voor elk huis de energieopwekking via het dak en gevel-oppervlak worden verrekend in de hypotheek. Ook zijn nieuwe vormen van financiering nodig via nieuwe financiers.

Zorgverzekeraars, pensioenfondsen, woningcorporaties, energiebedrijven, particuliere collectieven, etc. kunnen investeren in lange-termijn maatschappelijk rendement dat energieke oppervlakte-ontwikkeling oplevert.

Iconen

En tenslotte is een organisatorische sprong nodig: eerst zijn goede, praktische voorbeelden nodig die kunnen worden opgeschaald. De strategie van ‘iconisering’ kan hierbij helpen.

Eén icoon met uitstraling en allure voor elke toepassing: één voetbalstadion dat energie levert via optimaal gebruik van de beschikbare oppervlaktes, of één lange geluidswal langs de A2 die energie genereert. Stap voor stap kan zo meer interesse worden gewekt en wat op kleine schaal werkt worden opgeschaald.

In een periode van 20 tot 25 jaar kan een belangrijke sprong worden gemaakt naar een energievoorziening die in belangrijke mate oppervlakte-gedreven is en voor een deel gebiedsgebonden. Het Nieuwe Slochteren is er al en ligt voor het grijpen.

Jan Rotmans is hoogleraar op het gebied van duurzaamheid en transities en internationale autoriteit op dit gebied. Hij is friskijker, dwarsdenker, kantelaar en zeer actief twitteraar: Twitter.com/janrotmans

Lees meer over:

NUwerk

Tip de redactie