Is een lastenverzwaring voor ondernemers midden in een economische crisis een goed idee? Het zou zomaar kunnen dat het kabinet vindt van wel. 

Door Linde Gonggrijp 

Er is al afgesproken dat in elk geval per 1 januari 2015 het mes in de zelfstandigenaftrek gaat en er ligt nu ook nog een advies van de commissie Dijkhuizen om de fiscale ondernemersfaciliteiten op de schop te nemen. Het is goed mogelijk dat het kabinet daar al in 2014 een voorschot op neemt. Over een paar weken – op Prinsjesdag – weten we meer.

Voor zelfstandigen zonder personeel zijn de voornemens zeer bedreigend. Ze zijn rechtstreeks van invloed op hun besteedbaar inkomen en beperken ook nog eens de mogelijkheden om iets te sparen voor later. Voor wie nu al nauwelijks rond kan komen is dat een desastreus vooruitzicht.

Publicitaire nachtmerrie

Qua beleidscommunicatie is dit kabinet een publicitaire nachtmerrie. Het creëren van onzekerheid is inmiddels het handelsmerk geworden van Rutte II, ondanks een heel leger van voorlichters en communicatiehulpen. Het lijkt wel of men op een missie is om mensen elk vertrouwen in een goede afloop van de economische crisis te ontnemen.

Van de plannen die al zijn gepresenteerd, staat allerminst vast of die ook ooit werkelijkheid zullen worden en straks op Prinsjesdag wordt er weer een nieuwe lading onheil uitgestrooid waardoor makkelijk de indruk kan ontstaan dat we in een land zonder toekomst wonen.

Zou iemand zich tijdens de kabinetsvergaderingen in de Trêveszaal ooit wel eens afvragen of ze als team mede oorzaak zijn van een algemeen gevoel van malaise? Zouden ze ook wel eens nadenken over zaken als timing en het bieden van perspectief? 

Niet heilig

Het is niet zo dat de zelfstandigenaftrek heilig is. Het is altijd zinnig om te kijken of het instrument nog voldoende dienstbaar is aan de oorspronkelijke doelstellingen. Wij doen dat al sinds de discussie in de SER over het advies Zzp'ers in beeld (2010). En dat weten de andere organisaties van zzp’ers ook. Daarom werken we samen aan een alternatief voor de huidige aftrekposten.

Maar het is kwalijk dat het kabinet fiscale verschillen tussen werknemers en zelfstandigen presenteert als een onrechtvaardigheid waar een eind aan moet worden gemaakt. Dat creëert valse tegenstellingen en het geeft de groep die de afgelopen jaren een eigen bedrijf is begonnen om geen beroep te hoeven doen op een uitkering een trap na.

Schijnargument

Natuurlijk moet er worden opgetreden tegen schijnzelfstandigheid, maar dat doe je niet door een aftrekpost voor de héle groep van zelfstandigen zonder personeel de nek om te draaien. Dat heeft weinig van doen met mededogen met mensen die een positie van schijnzelfstandige is opgedrongen; het is gewoon een schijnargument om een half miljard per jaar te bezuinigen. Voor de groep die het echt aangaat doe je zo helemaal niets.

Het werpt ook een schril licht op de loftuitingen in verschillende adviezen van de SER aan het adres van zzp’ers voor wat betreft hun positieve bijdrage aan de flexibiliteit van de arbeidsmarkt en hun belangrijke rol in de ambachtseconomie. Als puntje bij paaltje komt blijken ze toch meer als belastingprofiteur te worden beschouwd en worden ze vooral gewaardeerd omdat ze de werkloosheidscijfers nog relatief laag houden. Ik verdenk de traditionele polderpartners ervan, de plannen van Rutte II op dit punt heimelijk te steunen. Minder zelfstandigen maakt hun speelveld wel weer overzichtelijker. 

Respectvoller

De organisaties van zelfstandigen vinden dat het kabinet niet door kan gaan op deze weg. Het kan anders en vooral positiever en respectvoller. Daarom zullen we met eigen voorstellen komen die wél zijn toegesneden op het wegnemen van verkeerde prikkels voor het starten van een bedrijf en die zelfstandig ondernemerschap juist stimuleren. En we vragen het kabinet om het vraagstuk van de schijnzelfstandigheid niet te misbruiken als façade voor een platte bezuinigingsmaatregel, maar om stevig op te treden tegen werkgevers die gebruikmaken van schijnconstructies en schimmige arbeidsbemiddelaars.

Daarnaast is er ook nog steeds onduidelijkheid over de toekomst van die andere, voor zzp’ers heel belangrijke, relatie met de overheid; de Verklaring Arbeids Relatie (VAR). Op voorstellen tot verbetering van de kant van de organisaties voor zzp'ers is ook nog steeds niet doortastend gereageerd. Ook hier onzekerheid troef!

Linde Gonggrijp is directeur van FNV Zelfstandigen. De vakbond stelde recent een checklist op, die zelfstandigen helpt de juiste inhuurdesk te kiezen.