Rustig genieten van de oude dag. We kennen allemaal vast nog wel de reclame van Zwitserleven waarin ons wuivende palmen en een blauwe zee in het vooruitzicht werd gesteld. Een heerlijk vooruitzicht en een veilig gevoel…

Helaas wordt de realiteit voor velen met het bereiken van de pensioenleeftijd anders. Niet alleen de eurocrisis blijft de gemoederen bezighouden. In eigen land worden veel mensen onzeker gemaakt door de discussie over het tempo van het verhogen van de AOW-leeftijd. Rokende koppen als; ‘Beste pensioenstelsel ter wereld onder druk’ dragen evenmin bij aan de feestvreugde.

Daar bovenop maakt een groot aantal pensioenfondsen bekend dat hun dekkingsgraad door de lagere marktrente verder is gedaald. Nog niet alle fondsen hebben inzicht gegeven in de stand van zaken per eind juni, maar bij 83 van de 100 grootste was de financiële positie dusdanig verslechterd dat de dekkingsgraad onder het vereiste minimum was gedaald. Daardoor wordt het steeds waarschijnlijker dat zij binnenkort moeten korten op hun uitkeringen. Weg veilig gevoel!

Van pensioen genieten

Tja, als je dat leest heb je het natuurlijk te doen met al die mensen die zorgeloos van hun pensioen dachten te kunnen genieten. Zo is het door zowel de Nederlandse overheid als de pensioenfondsen ook heel lang verkocht. Vragen hoefden niet te worden gesteld. Vadertje Staat zorgde voor de AOW, maar voor het aanvullend pensioen werd ook gespaard. De kiezer moest echter ook worden gepaaid en zo ontstonden het premievrije pensioen en de pensioenzomers. In plaats van dat er meer geld in de grote pensioenpot werd gestort voor later begon het grote potverteren.

De meeste pensioenfondsen beschikken over meer geld dan ooit, maar velen hebben een tekort op de balans door de lage risicovrije rentevoet. Door de Europese schuldenproblematiek is die kunstmatig laag. En hoewel niet officieel, doet de Nederlandse overheid daarmee feitelijk dus een greep in de pensioenpot. Daaruit blijkt naar mijn mening eens te meer dat het concept van de risicovrije rentevoet niet deugt. Wat zou die nu trouwens in Spanje zijn?

Leed verzachten

Minister Kamp wil het leed verzachten door de spelregels voor pensioenfondsen te veranderen. In de praktijk komt het erop neer dat zij kunnen kiezen voor een nieuw systeem waarin hen meer financiële speelruimte wordt geboden. De hoogte van de uitkering wordt hierbij gekoppeld aan de inflatie. De andere kant van de medaille is dat ze daarmee ook meer risico gaan lopen en dat er gekort wordt als de markt tegenzit.

Omdat het goed is voor de economie het bestedingspatroon van mensen en ondernemingen zo veel mogelijk in stand te houden is het verhogen van de pensioenpremie niet echt een optie. Een andere mogelijkheid die wordt overwogen om de dekkingsgraad te verbeteren is het verhogen van de rente die pensioenfondsen mogen hanteren.

Balans van pensioenfondsen

De balans van de meeste pensioenfondsen ziet er nog veel ellendiger uit als de waarde van de beleggingen wordt afgezet tegen de reële verplichtingen. Want dat is natuurlijk waar het werkelijk om gaat. Er bestaat niet zoiets als zekerheid over de uitkering als er geen sprake is van het betalen van waardevaste pensioenen. Laat nu net potentiële inflatie het grootste risico zijn dat er bestaat. Als je het inflatierisico buiten beschouwing laat, zoals nu gebeurt omdat het beter uitkomt, dan had men nooit moeten beginnen aan kapitaal gedekte pensioenen.

Het goede van een collectieve regeling, zoals een pensioenfonds die biedt, is de risicospreiding over de generaties. Daarmee kan ook met het geld van een 77-jarige nog risico worden genomen op zoek naar inflatiebescherming en eventueel rendement. Deze pensioengerechtigde heeft immers dezelfde portefeuille als een 28-jarige deelnemer in het fonds.

Uitgehold

Dit beginsel is in rap tempo uitgehold. Ga maar na: de lage rekenrente en de stijgende levensverwachting zorgen voor onderdekking. En het is met name door deze boekhoudkundige tekorten dat de fondsen zijn gedwongen de portefeuilles vooral te vullen met euro-obligaties met inmiddels negatieve reële rendementen. Daarmee is een belangrijk voordeel van de collectiviteit komen te vervallen. Dan is het beschikbare premiesysteem, waarbij de begunstigde zowel het beleggingsrisico als het transformatierisico voor zijn rekening neemt, een betere weg.

Als ik ook nog eens in ogenschouw neem hoe marginaal het modale aanvullende pensioen in de regel is, heb ik nog een alternatief voor diegenen die niet zelf geld opzij willen zetten voor hun oude dag. Wat vindt u van het idee om alle contributies van werkgevers en werknemers samen met de gederfde belastinginkomsten consumptief en productief aan te wenden? Niet alleen wordt dan de economie uit het slop getrokken. Daarmee ontstaat een grotere basis om een algemeen, solide, staatspensioen te betalen en kan het veilige gevoel van een rustige oude dag weer terugkomen van weggeweest.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp.

© Belegger.nl