Samenwerking in transport is de polsstok voor de land- en tuinbouw. Maar, het komt niet vanzelf.

Door Walther Ploos van Amstel | Delaatstemeter.nl

De akkerbouw en tuinbouw zijn voor Nederland van enorme economische waarsde. Nederland is een van de drie belangrijkste exporteurs van agrarische producten in de wereld. Bijna een kwart van de export van groenten in Europa komt uit Nederland.

Binnen de tuinbouw is de sierteelt, met bloemen en planten, toonaangevend. In de totale sierteeltuitvoer van de Europese Unie is het Nederlandse aandeel 70 procent, mede dankzij een innovatieve groothandelsector. Er wordt vier miljard per jaar omgezet.

De sector is groot geworden door onderlinge samenwerking zoals met de veilingen in Aalsmeer en Naaldwijk. Hoogleraar aan de Vrije Universiteit, Peter Nijkamp, pleit ervoor dat het netwerk van greenports in Nederland dezelfde mainport status krijgt als Rotterdam en Schiphol.

Transport

Om die unieke toppositie uit te bouwen is, behalve het kweken van mooie en hoogwaardige producten en het vertrouwd zaken kunnen doen, goed transport naar de Europese consumentenmarkten een voorwaarde.

Transport moet zorgen voor verse, volledige, vlugge, veilige, voorspelbare levering en bovenal voordelig zijn. Transport is de polsstok van de kwekers en handelaren. Dagelijks zijn er 1.8000 vrachtwagenbewegingen tussen de zes marktplaatsen van de sector. Op de A4 is één op de vier vrachtwagens beladen met sierteeltproducten.

Tekort

De beschikbaarheid van goed transport is niet meer vanzelfsprekend. Er komt een tekort aan chauffeurs; 21 procent van hen pensioneert voor 2020. Dit betekent lege schappen als de productiviteit in de transport niet snel sterk verbetert.

Vandaag rijden vrachtwagens in Nederland met een beladingsgraad van 45 procent. Kwekers die vlak bij elkaar zitten werken allemaal met een andere vervoerder. Dat is niet handig.

Die vrachtwagens staan ook nog eens minimaal een kwart van de tijd stil. Niet in de file, maar wachtend om te laden en lossen. Dit wordt steeds nijpender, nu duurzame vrachtwagens met de Euro VI norm of die rijden op LNG en elektriciteit een stuk duurder per kilometer zijn. De polsstok wordt vanzelf korter. Kan het ook slimmer?

Samenwerking

De agrologistieke sector richt zich nu op meer samenwerking in transport. Allereerst door het synchroniseren van de processen in de transportketen: vollere vrachtwagens, het gebruiken maken van railvervoer (Green Rail), de binnenvaart en shortsea, naast het dure en minder duurzame wegvervoer, en het bundelen van kleinere stromen. Meer vervoeren, met minder mensen en materieel.

Er komen Europese versnetwerken die verbonden zijn met de grote trans-Europese transportnetwerken in de Europese Unie. Die versnetwerken zijn pan-Europees.

Dikke stromen gaan naar regionale overslagcentra die precies op tijd en in de juiste hoeveelheid de consumenten in de regio bedienen met mooiste boeketten, planten, fruit, zakjes salade en verse groenten.

Informatie delen

De eerste voorwaarde voor het synchroniseren van processen is het delen van informatie met alle partijen in de keten. Wie heeft welke producten op welk moment nodig? Vanaf welke kas, veld of veiling moeten de producten worden opgehaald? Wie heeft welke transportcapaciteiten beschikbaar?

FloraHolland, TLN, de handelarenorganisatie VGB en zo’n honderd sierteeltondernemers nemen deel aan het digitale platform HubWays. Hubways digitaliseert de logistiek en de samenwerking bij het transport.

Met HubWays is samenwerking en coördinatie mogelijk, van het eenvoudig onderling uitwisselen van lading tot een volledig geregisseerd systeem dat vervoersvraag, vervoerder en vervoermiddel altijd op de meest efficiënte manier bij elkaar brengt.

Lastig

Die samenwerking komt echter niet vanzelf. Ondernemers moeten er vandaag gemeenschappelijk in investeren, de baten komen pas later, de voordelen van open platforms zijn ook beschikbaar voor je concurrenten en je moet nadenken over wie straks de voordelen krijgt.

Het zijn klassieke dilemma’s die kunnen resulteren in opportunistisch gedrag, of erger nog, het krakend tot stilstand komen van een sector.

Virtuele waterkeringen

HubWays is een inspirerend initiatief, ook voor sectoren als tuinbouw, chemie en agrofood. Platform waarop sectoren open data over hun handelsstromen delen zijn de virtuele waterkeringen en dijken van de toekomst. Ze vormen een Deltaplan voor het behoud van mooie Nederlandse sectoren.

Het zal net als bij elke doorbaakinnovatie een tijdje duren voor de vaart er in zit, maar zit die vaart er na enkele jaren in, dan gaat het ineens heel erg hard. Als partijen in de markt, de ondernemers, er niet meteen uitkomen, dan ligt hier een rol voor de overheid en onderzoeksinstituten om die lastige eerste periode mogelijk te maken.

Ik vraag me af welke politieke partijen voor zo’n nutsvoorziening ruimte hebben gemaakt in hun verkiezingsprogramma als onderdeel van hun economische beleid.

Walther Ploos van Amstel is docent logistiek aan de Hogeschool van Amsterdam en supply chain expert bij TNO Mobiliteit en Logistiek. Volg Walther ook op Twitter.com/Delaatstemeter.