Vestia is niet in de problemen gekomen door te risicovolle derivaten, maar door een verkeerd gebruik ervan. Derivaten worden juist ook gebruikt om risico's te verkleinen.

Door Martine Hafkamp | Fintessa Vermogensbeheer, in samenwerking met Belegger.nl

Woningcorporatie Vestia kwam groot in het nieuws, nadat het Financieele Dagblad onthulde dat het kampte met een miljardentekort als gevolg van een te grote derivatenpositie. Andere media namen dit bericht klakkeloos over, maar legden niet uit om wat voor soort derivaten het ging en waardoor de risico’s waren ontstaan. Zo kwam niet alleen de corporatie, maar toch vooral het begrip ‘derivaten’ voor de zoveelste keer nogal ongenuanceerd in een kwaad daglicht te staan.

Nu wil ik hier zeker niet ‘de media’ veroordelen, want ik vind het wel degelijk heel belangrijk dat journalisten misstanden aan het licht brengen en aan de kaak stellen. Maar valt het me wel regelmatig op dat er berichten worden overgenomen zonder dat men er zelf heel veel navraag of onderzoek naar gedaan heeft.

Deadlines

Wat dat betreft zijn journalisten natuurlijk ook net mensen. Onder druk van deadlines moet er veelal snel geproduceerd worden, wat de zorgvuldigheid niet altijd ten goede komt. Ook ik vind internet een heel handig medium, maar het medium heeft wel het gevaar in zich dat er in eerste instantie weinig verder aan research wordt gedaan en dat verhalen een eigen leven gaan leiden.

De nuance kan eventueel later wel worden aangebracht, maar veelal is de nieuwswaarde inmiddels gedaald. Daardoor ontsnapt het dan aan de aandacht van de gemiddelde toehoorder of lezer. Zo ook in dit geval.

Voor iedereen derivaten als een schrikbeeld ziet wil ik hier duidelijk stellen dat Vestia niet in de problemen is gekomen door het risicovolle karakter van derivaten, in dit geval renteswaps, maar door een verkeerd gebruik ervan. Daar werd in eerste instantie in de media wel heel weinig aandacht aan besteed.

Opties

Voor een goede begripsvorming lijkt het me verstandig eerst te definiëren wat derivaten, ofwel afgeleide producten, zijn. Volgens Wikipedia zijn het beleggingsinstrumenten die hun waarde ontlenen aan de waarde van een ander goed. De voornaamste derivaten zijn opties, futures, swaps en forwards. Derivaten kunnen worden gebruikt om te speculeren of om juist risico’s te verkleinen!

Net zoals dat bij iedere beleggingsbeslissing zou moeten zijn, moeten vooraf altijd de mogelijke risico’s goed in kaart worden gebracht. In het geval van Vestia hadden de derivaten; renteswaps, betrekking op de stand van de rente. De marktrente werd enkele jaren geleden al als laag ervaren en hier werd grootschalig op ingespeeld door projecten tegen het risico van een oplopende rente te verzekeren.

De korte renteverplichtingen werden geswapt, verruild voor een vaste lange rente. Daar is op zich niets mis mee. Er werd echter tevens een voorschot op de toekomst genomen door het renterisico al in te dekken van projecten die nog niet eens van start waren gedaan.

Helaas blijkt ook dit keer dat er bij beleggen geen zekerheden zijn en dat er nog eens extra risico ontstaat als er teveel eieren in één mandje gelegd worden of als je zonder duidelijk plan ergens aan begint. Bovendien kunnen marktomstandigheden veranderen, daarom is spreiding zo belangrijk. Op nieuwe ontwikkelingen moet, indien noodzakelijk, actief kunnen worden ingespeeld.

Of het gaat om aandelen, obligaties of vastgoed, bij al deze beleggingscategorieën altijd risico gelopen. Niet alleen koersen van aandelen en obligaties fluctueren, maar ook vastgoed is, mede onder invloed van de marktrente, aan waarschommelingen onderhevig. In het geval van de casus Vestia liep de marktrente niet op, maar daalde verder onder invloed van de kredietcrisis en de centrale banken die er alles aan doen de rente laag te houden.

Derivaten die oorspronkelijk dienden als verzekering onder de portefeuille van Vestia zijn daardoor verworden tot een extra risico waarvoor de banken meer margin, meer liquiditeiten, als onderpand verlangen.

Toezicht

Belangrijker dan de vraag waar Vestia haar rentewijsheid vandaan haalde, is in mijn ogen de vraag hoe het kon dat het toezicht faalde. Waarom is er niet ingegrepen, maar is het toegestaan dat een woningcorporatie, en zeker niet de minste, door een verkeerd gebruik van rente-instrumenten zo veel risico kon opbouwen?

Het is voor de Nederlandse bevolking wel heel schrijnend dat in tijden dat er op grote schaal bezuinigd moet worden en er inkomensoffers van hen gevraagd worden, er aan de andere kant miljarden euro’s gemeenschapsgeld zo maar in rook opgaan. Voor de zoveelste keer lijkt het erop dat niemand zich echt verantwoordelijk voelde.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp.