We mogen er vanuit gaan dat de beursgenoteerde onderneming AFC Ajax NV nog lang het toneel zal blijven van bestuurlijke twisten. Dat is goed nieuws voor ieder die wil weten hoe je een bedrijf geheel op eigen kracht kapot kunt maken.

Door Paul Verburgt

We kennen allemaal het verhaal. Al enige jaren is Ajax minder vaak landskampioen dan men wil. Dat is natuurlijk heel vervelend als je een hogere ambitie hebt. En nog vervelender als je kennelijk vindt dat je een soort historisch recht hebt op de eerste plaats.

Na enige tijd is het gaan rommelen en begonnen bestuurders en staflui elkaar de schuld te geven, met de in het voetbal gebruikelijke output: het ontslag van talloze trainers.

En toen diende de ‘verlosser’ zich aan, het icoon van de club, die een fluwelen revolutie predikte, maar in feite de macht opeiste onder het motto: ik weet hoe het moet en de rest niet.

Iedereen in rep en roer. Normaal besturen werd onmogelijk.

Typisch voetbal?

We verlaten deze arena even en vragen ons af of dit gedoe ‘typisch voetbal’ is. Het antwoord is ja als je vooral let op de ongeremde emoties en ongegeneerde inzet van alle strijdmiddelen, de media voorop. Maar voor het overige is het antwoord nee. Dit iconen-gedoe komt vaker voor.

Als een organisatie in de problemen raakt, duikt er maar al te vaak geheel spontaan een icoon op die de leiding luidkeels beschuldigt en nog luidkeelser van ‘adviezen’ voorziet.

Bij de een is het de vertrokken eigenaar/oprichter, bij de ander is het de gepensioneerde topman die veel successen heeft ‘gebracht’, het maakt niet uit, elke organisatie heeft nog wel een icoon in voorraad. En een sluimerende achterban die in tijden van nood spontaan terugverlangt naar de leider van weleer.

Beetje handig

De kunst is om daar een beetje handig mee om te gaan. Respect aan de ene kant en gedecideerdheid aan de andere kant. Maar ja, vaak is de top zo gebiologeerd door haar eigen problemen dat men niet in staat is om het icoon buiten de deur te houden.

Aangezien iconen zich altijd met veel klaroenstoten aandienen, heeft de zittende leiding maar kort de tijd om hen af te schudden. Zodra het geschetter de buitenwereld heeft bereikt, is het hek van de dam. Elke actie om op eigen sap door te gaan, zal worden gezien als een aanval op de man (m/v) die het bedrijf groot heeft gemaakt: geen respect en nog eens dom ook.

Ben je producent van koekblikken, dan vallen publiciteit en schade meestal wel mee, maar ben je publiek bezit (van voetbalclub tot spoorwegen en van telecombedrijf tot politieke partij), dan ben je de haas.

Probeer dan maar eens overeind te blijven!

Een tegen-icoon

Uniek en van een wonderbare zelfvernietigingsdrang is de manier waarop de leiding van Ajax zich probeert staande te houden (waarbij onder leiding moet worden verstaan de commissarissen minus het icoon). Ze kwam met een eigen icoon, een tegen-icoon. En wat voor een? ‘Ben ik nou zo intelligent of ben jij nou zo dom?’, die instelling. Tevens aartsvijand van de ander. Hoe verzin je het!

Escalatie van eredivisie- niveau. Kon men lange tijd nog volhouden dat er een zakelijk probleem speelde, opeens was het 100 procent persoonlijk. ‘Mijn icoon is lekker groter dan de jouwe!’ Twee kampen, bittere beschuldigingen, juridische procedures en vannacht nog het dringende verzoek aan de leiding om op te stappen, helemaal zoals het hoort.

We zullen ongetwijfeld ook nog meemaken dat sub-iconen gaan proberen de boel te lijmen, ‘uit liefde voor de club’. Ze hebben een week of wat geleden al bespeurd dat icoon A daartoe bereid is, onder de conditie natuurlijk dat icoon B ‘doet wat ik zeg’. Nou, dat biedt toch kansen? Gewoon over je schaduw heenstappen, voor onze club!

Het zal allemaal tot niks leiden. Het pijnlijke is dat iedereen dit weet, maar dat niemand het nog kan stoppen. En voor de duidelijkheid, dit gestumper is niet voorbehouden aan het voetbal.

Om een Ajax-fan te citeren: ‘Hun zijn hartstikke gek geworden.’

Paul Verburgt was jarenlang directeur van organisaties in de publieke en private sector en werkt nu als adviseur vanuit zijn bedrijf Minimalmanagement. Hij schreef de boeken Bazenbargoens en Heel Herkenbaar. Volg hem ook op twitter: paulminimal.