De economische crises volgen elkaar in hoog tempo op. Na de val van de zakenbank Lehman en de implosie van de Amerikaanse huizenmarkt volgden de eurocrisis en de problemen rond de Amerikaanse staatsfinanciën.

Door Fred Huibers | HEK Value Funds

Vaak wordt opgemerkt dat economen, ondanks uitgebreide modellen, zelden belangrijke keerpunten in de economie juist voorspellen.

Is economie wel een wetenschap als het niet in staat lijkt te zijn om betrouwbare voorspellingen te doen?

 

Onzekerheidsprincipe

De veelgehoorde kritiek lijkt terecht. Toch valt daar veel op af te dingen. Weinigen trekken de waarde van de natuurwetenschappen in twijfel. Toch blijkt ook in de natuurkunde algemeen erkend te worden dat het onmogelijk is om voorspellingen te doen.

Een beroemd voorbeeld is het onzekerheidsprincipe van Heisenberg waarbij het onmogelijk is om exacte voorspellingen te doen. Men moet zich verlaten op de statistiek om op basis van waarschijnlijkheid uitspraken te kunnen doen.

 

Reflexiviteit

Een andere reden om de kritiek op economen te nuanceren is dat men zich moet realiseren dat het een sociale wetenschap betreft. Voorspellingen van economen zijn uiteindelijk voorspellingen van menselijk gedrag. En menselijk gedrag wordt beïnvloed door...menselijk gedrag.

Er is als het ware een feedbackloop tussen wat mensen doen en hoe hun gedrag - op een later tijdstip - beïnvloed wordt als ze hebben kunnen observeren hoe andere mensen zich klaarblijkelijk gedragen hebben. Vaak wordt dit reflexiviteit genoemd.

Een belangrijke eigenschap bij reflexiviteit is dat er regelmatig extreem gedrag kan voorkomen doordat er (te) veel mensen toegeven aan extreme interpretaties van de werkelijkheid. Kuddegedrag kan leiden tot massahysterie.

Spiraal

Het vervelende is dat die hysterie een zichzelf versterkende spiraal naar boven (bubbel) als naar beneden (depressie) teweeg kan brengen die maar moeilijk terug te duwen is richting een normale evenwichtssituatie.

Economen richten hun wetenschappelijke inspanningen op het bepalen van normale evenwichtssituaties en niet op het voorspellen van massahysterie. Typerend is het gedrag van centrale bankiers. Hun inspanningen zijn gericht op het kalibreren van de geldhoeveelheid om een stabiele evenwichtssituatie te bereiken waardoor een economie gestaag kan groeien.

Voorspellen van crisissituaties is niet wat zij pretenderen te kunnen doen, wel het bestrijden van crises. Dat is dan ook een goed beeld waar economen in de praktijk toe in staat zijn. Niet meer maar ook niet minder.

Fred Huibers is partner bij HEK Value Funds