In vrijwel alle westerse landen verliest de gevestigde politieke orde steeds meer macht. Wat betekent dit voor de oplossing van de huidige crisis?

Door Fred Huibers | HEK Value Funds

In de jaren na de Tweede Wereldoorlog was het politieke landschap in de meeste westerse landen overzichtelijk. Aan de conservatieve kant van het spectrum stonden partijen die vaak een christelijke overtuiging uitdroegen.

Doorgaans waren deze partijen over sociale vraagstukken behoudend en waren zij vriendelijker voor het bedrijfsleven dan hun concurrenten in het politieke speelveld. Aan de progressieve kant stonden de partijen die sterke banden onderhielden met de vakbonden en zich vaak sterk maakten voor nivellering.

Stabiel

In veel landen deden er in de praktijk slechts twee partijen toe. Voorbeelden zijn de Republicans en Democrats in de VS, Conservatives en Labour in het Verenigd Koninkrijk en de CDU en de SDP in Duitsland. De macht ging in een redelijk voorspelbare pendulum-beweging door de tijd van het ene naar het andere blok.

Omdat de economie groeide konden beide blokken steeds "leuke dingen voor moderne mensen" in het voorzicht stellen zoals collectieve gezondheidszorg, onderwijs en pensioenen. Het systeem was overwegend stabiel

Alternatieve partijen

Daar begon eind jaren zeventig het klad in te komen. Ingeleid door de oliecrises en versterkt door de ontwikkeling van informatietechnologie en globalisering, werd in toenemende mate duidelijk dat de gevestigde orde minder grip had op sociaal-economische ontwikkelingen dan tot dan toe werd verondersteld.

Een goed geregeld pensioen, de voorspelbaarheid van een almaar stijgend (geïndexeerd) loon en voldoende werkgelegenheid waren niet langer vanzelfsprekend. In die jaren nam ook de immigratie naar het Westen toe.

Het groeiende onbegrip van veel burgers voor de in hun ogen vaak onverschillige politieke elite heeft geleid tot de opkomst van alternatieve politieke bewegingen die systematisch stemmen afsnoepen van de gevestigde politieke partijen.

Immigratie

De verbindende factor tussen deze alternatieve partijen is dat zij vrijwel allemaal naar voren brengen dat de immigratie een bedreiging vormt voor het Westen. Daarnaast zijn de meesten ook wars van een in hun ogen te groot overheidsapparaat en dan vooral als het internationale organisaties betreft.

Deze houding maakt het momenteel voor politici (die nog altijd uit de gevestigde partijen komen en die aan den lijve voelen dat zij een steeds kleiner deel van het electoraat gesteund worden) bijzonder moeilijk om de economische crisis effectief te bestrijden.

Internationale coördinatie

De bestrijding vergt namelijk internationale coördinatie, en dan bij voorkeur door een organisatie daadwerkelijk kan optreden. Daarvoor dient nationale zeggenschap opgeofferd te worden aan een internationaal orgaan.

De alternatieve partijen werken dit actief tegen en spelen in op de antipathie die er bijvoorbeeld onder steeds meer Europeanen heerst tegen de EU en onder Tea Party-aanhangers naar alles wat met de Federale overheid te maken heeft en de Federal Reserve in het bijzonder.

Nulpunt

De Europese, Amerikaanse en Japanse schuldencrisis kan alleen structureel opgelost worden als er een geloofwaardig en concreet plan in werking gesteld wordt om de opgebouwde schuldenberg op een ordentelijke manier af te lossen in een situatie waarin de economische groei waarschijnlijk jarenlang rond het nulpunt blijft steken.

Dat betekent dat politieke leiders een bijzonder onaangename boodschap aan hun burgers moeten brengen: vermeende verworvenheden (een prima pensioen, onderwijs en gezondheidszorg) staan op de helling.

Korte termijn brandjes

De gevestigde politieke partijen durven die broodnodige maatregelen niet te nemen omdat zij voelen dat zij daarmee hun neergang bij de kiezer zullen versnellen. En zo blijven de huidige politieke leiders steken in korte termijn brandjes blussen in de hoop dat de lange termijn problemen door een aantrekkende economische groei miraculeus zullen verdwijnen.

De financiële markten straffen dit gemodder genadeloos af. Dit zal niet veranderen totdat de politieke leiders doen waarvoor ze gekozen zijn: leiderschap tonen.

Fred Huibers is partner bij HEK Value Funds