De Europese bankentoezichthouder EBA lijkt eerder een stresstest te hebben uitgevoerd die een hevige recessie nabootst dan een realistisch stressvol scenario waarin bijvoorbeeld staatsobligaties niet afgelost worden.

Door Martine Hafkamp | Fintessa Vermogensbeheer, in samenwerking met Belegger.nl

Sinds het ontstaan van de kredietcrisis zijn we bekend met het fenomeen dat banken met behulp van staatssteun overeind gehouden (moeten) worden.

Stresstesten, het woord lijkt haast verworden tot een modewoord in beleggingsland, zijn aan de orde van de dag om de soliditeit van het bankwezen aan te tonen en het vertrouwen van beleggers terug te winnen.

Recent publiceerde de EBA (European Banking Association) de resultaten van de stresstest waaraan 91 banken hebben meegedaan. De optimistische resultaten van de EBA veraste vriend en vijand. Zo doorstonden slecht acht banken de stresstest niet en zou er slechts 2,5 miljard euro nodig om de benodigde minimale kernkapitaal ratio op peil te brengen.

Afgelopen maart berekende kredietbeoordelaar Standard & Poor’s nog dat Europese banken een bedrag van 250 miljard euro nodig zouden hebben in een slecht scenario. Wat kunt u als belegger dan met de uitkomsten van de stresstest?

Nieuwswaarde

De nieuwswaarde van de stresstest lijkt gering, getuige de minimale bewegingen in de financiële markten na de uitkomst van het rapport. De uitgangspunten voor de meest recente stresstest waren een daling van het BBP van 4 procent, een oplopende werkloosheid en dalende huizenprijzen.

Ik ben daarom ook geneigd om dit meer als een macro-economische stresstest te kwalificeren en niet zozeer als een financieel testscenario. Er is bijvoorbeeld niet gewerkt met een default op staatsobligaties, maar slechts met een afboeking van 14 procent van de waarde op Griekse staats obligaties en 2 procent voor Spanje, Portugal, Italië en Ierland.

In werkelijkheid worden Griekse staatsobligaties voor onder ongeveer 50 procent van de nominale waarde verhandeld. Dit is ook van belang voor de onderpandwaarde bij interbancaire transacties.

Passief

Stresstests worden natuurlijk vooraf bedacht. In dit geval door EBA, die onder de controle valt van alle Europese ministers van financiën (ECOFIN). In het algemeen wordt er een onderscheid gemaakt tussen een actieve en een passieve stress test. In dit geval was er sprake van een passieve stress test, omdat banken niet de mogelijkheid kregen om te anticiperen en daarmee hun vermogen tot adequaat handelen konden laten zien.

De tests waren in feite niet meer dan een boekhoudkundig onderzoek naar de sterkte van de balans. Hierdoor is niet getest wat de werkelijke mogelijkheden van bankiers, regelgevers en toezichthouders zijn.

Banken kunnen nu een voldoende scoren op hun kernkapitaalratio’s, terwijl niet veel later alsnog kan blijken dat ze het hoofd niet boven water kunnen houden. Vorig jaar slaagden twee Ierse banken (Bank of Ireland en Allied Irish Banks) nog voor de stresstest, terwijl ze enkele maanden later staatssteun nodig hadden.

Recessie

De EBA lijkt dan ook eerder een test te hebben uitgevoerd die een hevige recessie nabootst dan een realistisch stressvol scenario waarin bijvoorbeeld staatsobligaties niet afgelost worden, Europese lidstaten moeilijk beslissingen moeten nemen en interbancair krediet opdroogt.

De oplossing ligt voor de hand. Banken zullen hun kapitaalratio’s moeten aanvullen. Er schuilt echter een gevaar in het te snel ophogen van kapitaalratio’s, zoals deze worden gestandaardiseerd onder het laatste BASEL III akkoord.

Extra kapitaaleisen versterken de bankbalans op de lange termijn. Maar in de praktijk zal het verhogen van de minimale kapitaalsratio’s worden vertaald in een verkrapping van de kredietvoorzieningen.

Nederlandse banken beschikken over een zogeheten core tier 1 capital ratio van meer dan de minimaal veilig geachte 6 procent. De Nederlandse banken lijken hierdoor goed te scoren, maar er liggen risico’s op de loer.

De onderlinge verwevenheid van banken in Europa is bijzonder hoog. Natuurlijk is dit in eerste instantie zo door het hebben van een gezamenlijke valuta, maar het verschijnsel wordt versterkt door de mate van transnationale investeringen en schulden in Europa.

Politiek

De laatste stresstest heeft als kritiek gekregen dat deze vooral politiek gemotiveerd zou zijn. Daarom lijkt de stresstest niet heel realistisch, maar eerder zelfs tamelijk optimistisch.

Het belangrijkste waar u als belegger waakzaam voor moet zijn, is de (over-)exposure van banken aan landen als Griekenland en Ierland. Welke systematische en operationele risico’s loopt u als belegger, en feitelijk eigenaar van een bank?

Stress

Het gebrek aan adequate en daadkrachtige beslissingen en de hiermee gepaard gaande onzekerheden lijken vooralsnog tot de meeste stress te zorgen in de financiële markten.

Daarom zou ik willen opperen dat de EBA, ECB en haar nationale banken beter zichzelf kunnen stresstesten in hun beslissingsbereidheid, zodat zowel financiële markten als beleggers weten wat zij werkelijk kunnen verwachten.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.