Politici weten dat zij de discipline vaak niet op kunnen brengen om tekorten in de hand te houden. De verleiding is doorgaans groot om tekorten te laten oplopen. Laat de volgende regering maar bezuinigen, lijkt vaak de heersende mentaliteit.

In de loop der jaren zijn er talloze regels ingesteld door de bewakers van de schatkist om dit opportunistische gedrag aan te pakken. Meestal wordt een maximum gesteld aan het tekort dat een overheid mag hebben op haar begroting en/of wordt de schuldenlast gemaximaliseerd.

Blijkbaar is er behoeft aan dit soort regels. In 1990 waren er nog slechts zeven landen die dit soort regels in het leven riepen. Op dit moment zijn er 80 landen die budgettaire regels kennen.

De Duitsers gaan het verst in hun streven naar fiscale discipline. In de nieuwe grondwet is vastgelegd dat vanaf 2016 het structurele tekort bep erkt moet blijven tot 0,35 procent van het bruto nationaal product.

Sancties

Een ander voorbeeld zijn de budgetregels waar de landen die het Verdrag van Maastricht ondertekenden zich aan hebben gecommitteerd.

Als een EU-lidstaat een tekort liet oplopen tot boven 3 procent van het bruto nationaal product, zou dat land sancties opgelegd krijgen als het niet een duidelijk omlijnd plan presenteerde om het tekort met minimaal 0,5 procent per jaar te reduceren.

Dit stabiliteitspact is met voeten getreden. Ook door grote landen met een voorbeeld functie zoals Duitsland en Frankrijk. De gevolgen hiervan zijn momenteel acuut voelbaar in de vorm van de Eurocrisis.

Nut

Hebben fiscale regels dan geen nut? Dat blijkt niet het geval te zijn. Het Internationaal Monetair Fonds heeft 24 gevallen van uit de hand gelopen overheidstekorten bekeken. Als er fiscale regels ingesteld werden, werd het tekort met gemiddeld 39 procent van het bruto nationaal product gereduceerd.

In landen zonder dit soort regels was de reductie aanzienlijk minder: een vijfde van het bruto nationaal product. Bovendien bleven overheden twee jaar langer de hand op de knip houden als er fiscale regels van kracht waren.

Duurzaam

Ondanks de regels zakt de discipline na verloop van tijd weer weg. Het lijkt er sterk op dat alleen een onafhankelijke (lees: niet direct gekozen) instantie de discipline op kan brengen om de regels langere tijd te respecteren.

Een interessante gedachte voor de politici die nu uit alle macht een geloofwaardig plan willen smeden om de Eurocrisis duurzaam te bestrijden.