Kalfsgehakt

Vorige week stond de krant weer eens vol met beschamende teksten over topmannen. Heren Kalbfleisch en Hakstege waren aan de beurt. Hoe komt het toch dat mensen in deze posities zo de fout ingaan?

Door Rob Wagenaar

Waarbij overigens wel aangetekend dat heer K. nog slechts verdacht is.” Groupthink” is voor mij één van de antwoorden. Ons sociale gedrag laat ons struikelen.

Het komt met de regelmaat van de klok voor. Gerespecteerde figuren, vaak in zware verantwoordelijke posities, gaan in de loop van hun carrière toch ergens de fout in. Vaak tegen het eind valt dan toch nog onverwacht het doek en krijgt een potentieel fantastisch werkzaam leven een geweldige knauw.

Omdat het lang niet altijd om geld gaat en ook omdat het mensen betreft met bijzondere begaafdheden - intelligent, goed geschoold en sociaal succesvol- juist daarom is de vraag van het “waarom” zo intrigerend. Wat motiveert deze mensen om dingen te doen, die vaak zo opzichtig verkeerd zijn?

Enquête

Waarom was het kompas dat hen in de rest van het leven hielp met het nemen van de juiste beslissingen zo van slag? Ook in mijn eigen omgeving heb ik meegemaakt dat betrokkenen bij een schandaal dat een parlementaire enquête opleverde, hardnekkig ontkenden ook maar iets fouts te hebben gedaan.

De mens is een sociaal wezen; dat ondersteunt hem in zijn leven en is biologisch bepaald nuttig als overlevingsmechanisme. Wij groeperen ons, ontwikkelen en onderhouden groepsnormen en positioneren ons in die groepen. Eenmaal opgenomen in een groep zijn de groepsnormen heel sterk.

Van cultuur tot cultuur verschillend kunnen bijvoorbeeld landsculturen (ook een groep !)aanzienlijk sterker zijn dan de algemeen aanvaarde wetten in dat land. Geert Hofstede heeft dat uitgebreid aangetoond. Als je vriendje een ongeluk begaat, dan ontken je dat hardnekkig tegenover de politie hoewel je het met je eigen ogen hebt gezien. Loyaliteit boven wet.

Uitsluiting

Zo is het volgens mij ook met de faux pas van de heren. Binnen een groep zijn bepaalde normen ontwikkeld en geaccepteerd en daar onttrek je je niet aan, mogelijk op straffe van uitsluiting. “Groupthink”. Nodig, nuttig, maar soms fataal.

Ik praat daarmee niets goed, want ik ben er zeker van dat dezelfde heren in vergelijkbare situaties in andere groepen het juiste oordeel zouden hebben. En als je dan de fout in gaat, zoals met de heren K. en H. dan wordt er tegenwoordig snel en hard gehakt van je gemaakt. Kalfsgehakt in dit geval.

Deugen

Is er wat aan te doen? Goeie vraag! Ik denk wel wat. Het antwoord moet liggen in het voorkomen dat de “groupthink”een kant opgaat die wettelijk, maatschappelijk of ethisch niet meer deugt. En zoiets kan voorkomen worden door invloeden van buiten toe te laten en zelfs expliciet te organiseren.

Menige beroepsvereniging heeft een ethische code en tuchtrecht, waarin buitenstaanders betrokken zijn bij het oordeel. “Visitatie” over en weer tussen verschillende organisaties is een steeds meer toegepast middel. Mensen mogen niet te lang op één stoel zitten, groepen dienen af en toe opgebroken te worden, muteren met regelmaat voorkomt ongezonde situaties.

Intervisie is een probaat middel om -vrijwillig, maar beschermd- je dilemma’s buiten je groep te brengen en te bespreken. Het is dus te voorkomen en te organiseren. Als je maar wilt! En helaas ligt daar meestal het probleem, want het voelt en werkt lekker in zo’n sub-cultuur, zo’n warme vertrouwde groep!

Rob Wagenaar is organisatieadviseur. E-mail: rob.wagenaar@wagenaarhoes.nl

Tip de redactie