'Egypte' leert ons een ding: accepteer als leider je eigen houdbaarheidsdatum en handel daarnaar.

Door Rob Wagenaar

Het zijn hectische tijden in Noord Afrika. Het ene na het andere regime legt het loodje. En dat na een groot aantal jaren van ogenschijnlijke rust.

Hoe komt dat toch, zo’n plotselinge niet te stoppen uitbarsting ? Waren er geen “early warning signals”? En zijn er ook parallellen met organisaties te trekken?

Sfeer

Van alle te beïnvloeden zaken in onze bedrijven en organisaties is de sfeer wel de meest complexe. Toch is het bekend dat werknemers zeer gevoelig zijn voor een goede werksfeer.

Een ondefinieerbare, maar niet te miskennen slechte sfeer in het bedrijf beïnvloedt de arbeidsprestatie negatief, verhoogt het ziekteverzuim en laat mensen uiteindelijk vertrekken.

Enquete

Niet voor niets was de naam van de eerste werknemerstevredenheidsenquete (sic!) die ik onder ogen kreeg: “working climate analysis”. Je zou de sfeer op de werkvloer kunnen typeren als koorts bij een gemiddeld mens: het is een signaal dat er iets niet klopt, maar wat is dan de vraag.

Door de jaren heen heb ik steeds meer respect gekregen voor die leiders die kans zagen de sfeer goed te krijgen en te houden. Het heel subtiel kunnen aanvoelen hoe de vlag erbij hangt, wat mensen in het bedrijf verwachten en nodig hebben, is de kunst van een groot leider.

Helemaal los van het soort organisatie, groot of klein, een land of een MKB-bedrijf, moet je als baas dan wel je voelsprieten tot diep in de organisatie hebben en de echte boodschappen tot je door laten dringen. En er dan er ook wat zinnigs mee doen.

Ongerief

Acties ontwikkelen die mensen als authentiek en gericht op hun eigen ongerief ervaren. De parallel tussen Egypte/Tunesië en gewone organisaties is, dat het overal voorkomt dat leiding het echte contact met “het volk” of “de werkvloer” verliest.

En één van de verklarende variabelen daarvoor is het aantal jaren aan de top. Leiders hebben hun houdbaarheidsdatum. Het wordt altijd ontkend door de langzitters, maar het is een onverbiddelijke realiteit.

Jaknikkers

Daarnaast zijn er allerlei andere wetmatigheden die ervoor zorgen dat men geen goede informatie meer krijgt. De hofhouding van jaknikkers groeit, men raakt op den duur wel erg onder de indruk van de eigen bekwaamheden en mist zo wat er werkelijk speelt. En dan kan het voorkomen dat de leiding en het bedrijf verschillende koersen gaan varen en de noodzakelijke correctie niet meer optreedt.

De vloer wordt ontevreden, want er wordt niet meer geluisterd. Wat eens als goed is ervaren, verkeert nu in het tegendeel. Juist doordat de communicatie stagneert, kan het lang duren voordat de perceptie van ontevredenheid naar buiten komt.

En het duurt nog weer langer voordat de bom barst. Maar dan is de beer ook los en is er geen houden meer aan.

We zien dan leiders er “out of the blue” de brui aangeven. Helaas is deze reactie altijd te laat en is er al veel schade aangericht.

De moraal van dit verhaal: zorg als leider dat je je voelsprieten in het bedrijf bewaakt en behoedt, accepteer je eigen houdbaarheidsdatum en handel daarnaar, beter te vroeg dan te laat afscheid nemen. Het is heel moeilijk, maar wel de ultieme test voor groots leiderschap!

Rob Wagenaar is organisatieadviseur en Erelid van de Orde van Organisatiekundigen en – Adviseurs (Ooa). E-mail: rob.wagenaar@wagenaarhoes.nl