Het alsmaar willen groeien en daardoor groot en machtig worden, leidt vaak tot brokken en rampspoed. Onderwijsmastodont Inholland illustreert dat deze week weer dramatisch. Klein is zo slecht nog niet!

Door Rob Wagenaar | ASI Consulting

Groei nastreven is voor veel organisaties een natuurlijk gegeven. Alleen door groei ontstaan mogelijkheden, meer omzet, meer winst, carrièrekansen etc. Daar zit natuurlijk veel waars in.

Maar in veel organisaties is groei ook een keuze en is het welvaren van die organisatie veel minder of niet afhankelijk van groei. Niemand zal vinden dat een maatschap van coaches beter functioneert als er van 20 naar 30 wordt gegroeid. Of dat een restaurant per se 100 zitplaatsen moet hebben in plaats van 30.

Noodzaak

Bij sommige organisaties is de noodzaak van groei een 'vrije' kwestie. Het kan, soms is het nuttig, maar vaak ook niet. Het hangt van de doelstellingen af, soms van de concurrentie en van de marktverhoudingen. Ook efficiencyvoordelen worden vaak als reden voor groei aangevoerd.

Op rationele argumenten wordt grootschaligheid bepleit, terwijl de voordelen in de praktijk lang niet altijd worden gerealiseerd.

Egocentrisch

Groei kan echter ook het resultaat zijn van egocentrische motieven van de leiding. Meer ondergeschikten, meer status, meer inkomen. Niets menselijks is menig leidinggevende vreemd.

Maar het groeimotief heeft dan niets of erg weinig meer te maken met bedrijfseconomische argumenten. En een organisatie kan op deze manier volledig “uit zijn voegen” groeien. Organisaties waarin hooggeschoolde zelfstandige medewerkers het primaire proces bemannen, lenen zich erg slecht voor grootschaligheid.

Het is niet voor niets dat veel succesvolle grote organisaties in dit segment in wezen bestaan uit veel kleine afdelingen met eigen ondersteuning en beperkte centrale staven. De goed functionerende academische ziekenhuizen zijn daar een voorbeeld van. Ook multinationals zijn veelal op deze wijze georganiseerd, zoals Akzo Nobel.

Groeimotieven

Waar het mis gaat is waar de groeimotieven oneigenlijk zijn, de centrale regeldrang steeds groter wordt (en onmachtiger) en de afstand van de top naar het werkveld zo groot is dat de realiteit uit het oog wordt verloren.

Er ontstaan perverse tendensen aan de top, moraliteit gaat verloren door de ervaren anonimiteit en de mastodont gaat ten onder door interne problemen. Bij Inholland speelt dat kennelijk nu. Interessant is het dat in zo’n situatie onmiddellijk om opsplitsen wordt gevraagd. Alsof men allang wist dat de schaal het probleem vormde.

Zelfvernietiging

Er zit schoonheid in het kleine of 'Small is Beautiful' schreef Fritz Schumacher in 1973. "De mens is klein en daarom moeten wij het klein houden." En "streven naar een reusachtige schaal is streven naar zelfvernietiging ".

Hoewel Schumacher zijn theorie vooral voor technologische ontwikkelingshulp heeft bedacht, hebben zijn gedachten over 'de menselijke maat' een veel grotere invloed gehad. Wees zeer kritisch als agressieve en snelle groei wordt nagestreefd. Wie heeft welke motieven en deugen die wel ?

Ik wens u fijn werken in een kleine organisatie met een menselijke maat!

Rob Wagenaar is consultant bij ASI Consulting