In de zwaarbeveiligde rechtbank de Bunker in Amsterdam is op 5 februari de rechtszaak tegen Willem Holleeder begonnen. Hij wordt onder meer verdacht van betrokkenheid bij vijf liquidaties en lidmaatschap van een criminele organisatie. Volg in dit liveblog alle ontwikkelingen.

  • Astrid Holleeder getuigt wederom in rechtbank
  • In november werd bekend dat jongste zus nieuwe opnamen heeft gevonden
  • De inhoud van deze tapes wordt besproken
  • De verdediging had eerst tijd nodig om deze goed te beluisteren
5 uur geleden
De rechtbank zegt Holleeder volgend jaar op 14 januari weer te zien. Dan wil het OM nog een paar stukken voorhouden en als de rechtbank eraan toekomt, dan worden de persoonlijke omstandigheden van Holleeder besproken.
5 uur geleden
De vragen aan Holleeder zijn gesteld en daarmee loopt de zitting op zijn einde. Maar de officier van justitie maakt nog een opmerking. Het gaat om de reikwijdte van de tenlastelegging criminele organisatie. Het was voor de verdediging niet geheel duidelijk wat daar allemaal onder viel. Tammes legt dit nog even kort uit en noemt de namen die het afgelopen jaar zijn gevallen. De namen van Soerel, Hillis en twee moordgroeperingen zoals omschreven door het OM.
5 uur geleden
We zijn weer terug bij het eerdere gesprek tussen Astrid en Willem. De officier van justitie houdt hem voor dat het wel belastend kan zijn, omdat "de afpersing hem wel degelijk dichter bij de liquidatie van Endstra brengt", aldus Stempher. "Dichter bij een liquidatie, hoe dan?", roept Holleeder.
5 uur geleden
De jongste rechter ondervraagt Holleeder nu al een tijdje over wat er op de opnamen te horen zou zijn, maar het levert inhoudelijk weinig op. Het zijn randzaken die niet direct deze zaak raken. De rechter wil ze toch voorgehouden hebben.
6 uur geleden
Holleeder zegt dat hij de kinderen die hem aanspraken altijd heeft verteld dat hij een slecht voorbeeld is.
6 uur geleden
Holleeder doelde op de eerste opname. Nu legt hij uit wat er volgens hem op de tweede opname staat. Dat gaat over onder anderen Gwenette Martha. "Die heb ik een keer gezien in coffeeshop The Bulldog en Vakzuid (restaurant in Amsterdam, red.), maar het was geen zakelijk contact van mij, niks. We bespreken zijn dood. En die Marokkaantjes die op mij afkwamen. Die vroegen of ik werk voor ze had. Twee jonge Marokkaantjes hebben mij inderdaad benaderd of ze Zwarte Leen, Leen Bosnie, moesten poppen (doodschieten, red.). Ze hadden gelezen dat dat mijn vijand was, maar ik heb hier niks mee gedaan."
6 uur geleden
Terug naar de verklaring van Holleeder: "Nou, dat was het wel hè", concludeert hij.
6 uur geleden
Janssen houdt de officier voor dat hij niet op deze toon tegen Astrid heeft gesproken. "Ze hebben allebei een andere positie", aldus Stempher.
6 uur geleden
Stempher spreekt Holleeder op felle toon aan. "Het gaat hier om waarheidsvinding, niet zomaar iets", aldus de officier. "En elke keer dat we u vragen om verificatie, dan zwijgt u."
6 uur geleden
De officier van justitie houdt hem voor dat het wel goed mogelijk is dat Holleeder Dino Soerel bedoelt als hij praat over de 18 miljoen euro. Dat geld zou volgens Holleeder in beheer zijn van Paarlberg en dus niet in bezit van Soerel. De officier houdt hem voor dat Paarlberg als katvanger voor Soerel kan hebben gediend en op die manier toch het beheer erover had.
6 uur geleden
Er wordt nu gediscussieerd over de inhoud van het gesprek tussen Holleeder en zijn zus op 20 oktober 2015. Volgens Holleeder gaat het over het artikel in Vrij Nederland en niet over het boek Jacht op crimineel geld. Dat is belangrijk omdat Astrid verklaart dat zij het boek voor haar broer moest doornemen omdat er mogelijk belastende dingen voor hem instaan. Holleeder zegt helemaal niet geïntereseerd te zijn in het boek, maar vindt het vervelend voor de andere mensen die erin staan.
6 uur geleden
De rechter zegt dat zij wel de woorden "hij heb het" hoort na de opmerking over Dino Soerel en het geld. Holleeder zegt het woordje 'het' echt niet te horen. "De zin houdt daar gewoon op", legt Holleeder uit.
6 uur geleden
De rechtbank vraagt wat Holleeder dan bedoelt met de woorden dat iemand hem levenslang probeerde te geven. "Dat was Endstra toch?", repliceert Holleeder. "Die zei dat ik verantwoordelijk was voor 58 moorden." Holleeder heeft miljoenen geïnvesteerd bij de zakenman en dat ontkent hij ook niet. Hij vindt dus ook dat hij recht heeft op dat geld en ziet het niet als afpersen. Het geïnvesteerde geld was afkomstig van het verdwenen losgeld dat werd betaald voor de ontvoering van Freddy Heineken in 1983. Daarom heeft hij dat nooit opgebiecht tot aan het begin van deze rechtszaak.
6 uur geleden
Holleeder neemt het woord weer. Hij zegt dat hij helemaal niet zegt dat Soerel het geld beheerde. "Dat kan helemaal niet", aldus Holleeder. "Hij kan zijn eigen geldzaken niet eens regelen. De woorden dat iemand hem erin probeerde te duwen gaat over Endstra. Dit gaat over de achterbankgesprekken (die Endstra met de politie voerde, red.)."
6 uur geleden
Janssen meldt ondertussen dat Paarlberg hem via de telefoon heeft laten weten dat hij nooit een ontmoeting met Astrid heeft gehad en dat zijn zoon ook nooit is bedreigd. Hij wil dat zelfs direct op zitting verklaren. Janssen heeft hem duidelijk gemaakt dat dat niet nodig is, maar houdt de rechter dit wel voor.
6 uur geleden
Holleeder: "Ik ben vandaag weer belast met allerlei dingen en ik heb mijn portie wel een beetje gehad. Maar niet één keer is er op de opnamen te horen dat ik betrokken ben bij liquidaties of dat ik er wetenschap van heb. Ze kan toch ook zeggen: 'Lekker gedaan met Mieremet (de aanslag in 2002 red.)'. Dan zou ik daarop antwoorden. Maar dat heeft ze niet gedaan." Astrid zelf heeft al eerder aangegeven dat ze geen vragen kon stellen of dit soort opmerkingen kon maken.
6 uur geleden
Holleeder: "Maar het gaat in de Vrij Nederland om de panden op de Achterdam en De Wallen. En wie hebben daar belang bij? Astrid, Sonja." Holleeder bedoelt dat zij een deal hadden gesloten met justitie over de criminele erfenis van Van Hout en dat hun 'leugen' dat aan het licht zou kunnen brengen. Dat is de versie van Holleeder.
7 uur geleden
Holleeder leest zijn verklaring voor: "Het gaat over het boek Jacht op crimineel geld en over een Vrij Nederland en die heb ik hier bij me. Astrid zegt altijd dat zij dingen moest nalezen om te controleren of ik niet kon worden belast. Maar ik was toen (2015 red.) al veroordeeld voor de afpersing (van Endstra red.), dus ik kon niet meer belast worden."
7 uur geleden
Holleeder heeft de opnamen uitgewerkt en gaat nu zijn versie ervan geven. "Normaal bespreek ik het met mijn advocaat en maakt hij er een verhaal van", aldus Holleeder." Het leidt tot de nodige hilariteit in de zaal. "Haha, zo bedoel ik het niet."
7 uur geleden
We gaan weer beginnen aan het laatste deel van de zitting vandaag. Holleeder zal nu zijn uitleg gaan geven over wat er volgens hem op de opnamen te horen is.
7 uur geleden
Er zijn geen vragen meer voor Astrid. Willem zegt dat het geen zin heeft om opmerkingen te maken. In principe was dit het laatste verhoor van de vrouw. We onderbreken de zitting tot 13.45 uur.
7 uur geleden
De rechtbank heeft het verhoor inmiddels overgenomen. De jongste rechter wil terug naar het gesprek over de achttien miljoen euro, zoals dinsdagmorgen besproken. Holleeder zegt op de opname dat "het zo goed staat". Astrid legt uit dat haar broer bedoelde dat zoals het in de media werd beschreven dat niet belastend voor hem was.
8 uur geleden
Ondertussen heeft de advocaat-generaal geadviseerd de levenslange gevangenisstraf van onder anderen Dino Soerel en Jesse R. in stand te houden. Dit is nog niet definitief, maar wel een belangrijke beslissing. Dit advies is erop gericht of juridisch alles goed is gegaan bij de veroordeling in het hoger beroep, bijvoorbeeld het gebruik van de twee kroongetuigen. Volgens de advocaat-generaal is dat dus juridisch juist. Diezelfde kroongetuigen spelen ook een belangrijke rol in dit proces tegen Holleeder.
8 uur geleden
8 uur geleden
We gaan naar het laatste onderwerp als het aan het OM ligt. Het gaat weer over een opname die gaat over de verkoop van de gokhallen op de Wallen. Die waren in beheer van Marcel Katee. Hij zou als stroman hebben gefungeerd voor Holleeder, al ontkent hij dat ten stelligste.
8 uur geleden
Er wordt nu gevraagd over de vermeende relatie tussen Donald Groen en Holleeder. Astrid weet hier niks over te vertellen. In het geval van Sjaak B. zegt Astrid dat het een bekende van de familie was, maar meer niet.
8 uur geleden
We gaan nu over naar de bedreiging van Willem Endstra op het kantoor van Brams Moszkowicz, de toenmalige adovcaat van Holleeder, eind 2002. Holleeder was daarbij en verklaart volgens het OM dat hij daar namens Endstra was. Dat klopt volgens Astrid niet. Moszkowicz zou in paniek tegen Astrid hebben gezegd: "Wat hij me nu heeft geflikt".
8 uur geleden
We gaan weer door naar een volgend onderwerp. Een gesprek tussen Van Hout, Hillis en Soerel in een kroeg in Amsterdam. Een getuige heeft hierover gezegd dat Van Hout wist dat het geld niet aan Jocic zou zijn betaald (zoals eerder besproken vandaag). Hij wilde een deel van dat geld hebben. Hillis zou hier niet blij mee zijn geweest en volgens de verdediging is dat een mogelijk motief voor de moord op Van Hout. Het gesprek vond namelijk vlak voor de dood van Van Hout plaats.
8 uur geleden
Astrid haalt ook het voorbeeld aan van de vermeende moordplannen van haar broer. Hij zou vanuit de gevangenis de opdracht hebben gegeven om Sonja en Astrid Holleeder en Peter R. de Vries te liquideren. De getuige die dat verhaal naar voren heeft gebracht, heeft dit later weer ingetrokken. Astrid zegt dinsdag er nog steeds van overtuigd te zijn dat die plannen wel concreet waren. "Ik heb als slachtoffer het dossier gelezen", legt ze uit. Janssen verbaast zich enorm over deze stelligheid.
8 uur geleden
Astrid en advocaat Sander Janssen botsen weer ouderwets in de rechtszaal. De advocaat houdt het haar voor dat dit een tactiek van haar is. "Ratelen, zodat u met rust wordt gelaten", herhaalt Janssen de woorden van Astrid in een interview.
8 uur geleden
"En Paarlberg weet dat zijn kind alsnog wordt gedood als hij gaat praten", aldus Astrid. "Net zoals ik weet dat ik aan de beurt kom."
8 uur geleden
"Je kinderen worden ballast", zegt Astrid nu emotioneel. Ze bedoelt dit in de context van dat het je zwak maakt. "Een pedofiel wordt in de gevangenis in elkaar getrapt, maar hij wordt als een held ontvangen. Terwijl hij kinderen bedreigt."
8 uur geleden
Volgens Astrid heeft haar broer het kind van Paarlberg bedreigd. Daarom zal hij altijd zijn mond houden.
8 uur geleden
De zitting wordt weer hervat. Stempher neemt weer het woord. "Wat weet u over een eventueel contact tussen verdachte en Paarlberg?", vraagt de officier. Jan-Dirk Paarlberg is een zakenman die ervan wordt verdacht dat hij geld dat Holleeder zou hebben afgeperst van Endstra, voor hem beheerde. Paarlberg is ook veroordeeld voor het terugbetalen van ruim 24 miljoen euro. Hij is cassatie gegaan tegen deze beslissing.
9 uur geleden
Stempher heeft nog een aantal vragen, maar we onderbreken voor een kwartier pauze. De rechter wil dat Astrid straks niet doodvermoeid naar de uitgang gaat.
9 uur geleden
Holleeder kan zich niet langer inhouden en moet hardop lachen. "Wat een leugens", zegt hij tegen zijn advocaat Robert Malewicz. "Die is knettergek."
9 uur geleden
Stempher snijdt weer een ander onderwerp aan. "Wat weet u van dreigingen tegen het leven van Van Hout, uit andere hoek dan verdachte?", houdt de officier haar voor. "Ik weet daar niks van. Voor mij is het altijd Willem geweest. Dat zei Cor ook altijd: Je broertje, je broertje, je broertje. Maar zolang je het ontkent en je kan het niet bewijzen, dan bestaat het niet."
9 uur geleden
"Hillis was niet de afperser, maar hij heeft er wel aan meegedaan", vertelt Astrid. "En Sandra is daar ingestonken. Ik weet nog wel dat ze dacht: Hillis? Het was toch John Mieremet (die geld van haar wilde, red.)?"
9 uur geleden
Stempher: "Wat weet u van de band tussen Sreten 'Jotsa' Jocic en Van Hout?". "Niet veel", is het antwoord van Astrid. Ze herhaalt wel het verhaal van de betaling aan Jocic door Sandra den Hartog. De toenmalige man van Den Hartog, Sam Klepper, werd in 2000 geliquideerd en Jocic zou hierachter zitten. Zij moest een bedrag van 10 miljoen euro aan de Servische crimineel betalen om verdere dreiging af te kopen. Volgens Astrid was dit een spel van haar broer en is het geld in zijn zak en dat van Hillis beland.
9 uur geleden
Astrid zegt dat Holleeder niet geheimzinnig deed over zijn contacten in Sarajevo. "Hij draaide ook Servische muziek in de auto", aldus de vrouw. "Hij zou ook meer aanzien kunnen verkrijgen door het gezicht van een grote crimineel daar plastisch te laten verbouwen."
9 uur geleden
Stempher zegt dat er aanwijzingen in het dossier zitten die criminelen van Joegoslavische afkomst "koppelen aan de verdachte", aldus de officier. "We zijn zeker van een trip naar Sarajevo, maar wij hebben het gevoel dat er meer zijn geweest. De verdachte is hier zelf terughoudend over. Wat kan u hierover vertellen?"
9 uur geleden
Astrid krijgt nog een paar namen van criminelen uit voormalig Joegoslavië te horen, maar ze zegt deze niet te kennen. Ze wil er verder ook niet op ingaan. Astrid zegt dat de eerste aanslag op Van Hout het belangrijkste is dat werd besproken met haar broer. Volgens haar heeft Holleeder opgebiecht hoe die eerste aanslag is verlopen. Het emotioneert haar. "Ik zou graag willen dat hij dit bekent", zegt ze snikkend. "Dat hij verantwoordelijkheid neemt."
9 uur geleden
Stempher wil weten of Astrid ooit met haar broer heeft gesproken over Miroslav P., die een tijdlang verdacht is geweest van de eerste aanslag op Van Hout in 1996. De vrouw zegt dat zij het gevoel heeft dat ze hier al eerder over heeft verklaard. Ze zegt dit met Holleeder te hebben besproken en dat haar broer zei van een 'vriend' van hem te hebben gehoord dat die blij was dat P. werd vrijgesproken.
9 uur geleden
Officier Lars Stempher heeft ook nog wat vragen over "losse eindjes". Daar zit geen logische lijn is, houdt hij voor.
10 uur geleden
Dit soort dingen zijn natuurlijk niet terug te horen op de opnamen. Het maakt het soms lastig om het juiste beeld te krijgen. Het is aan de rechtbank hoe betrouwbaar ze de uitleg van Astrid vindt.
10 uur geleden
Het gaat wederom om flarden die te horen zijn. "En daarom leg ik uit wat ermee wordt bedoeld", zegt Astrid. "Wij hadden aan een blik genoeg. Dus ook wanneer we onze mond moesten houden."
10 uur geleden
We schieten van de ene naar de andere opname en dus ook van het ene naar het andere onderwerp. Nu gaat het weer over Stanley Hillis en Cor van Hout. Beide criminelen zijn geliquideerd; Hillis in 2011 en Van Hout in 2003. Volgens Astrid wordt op de opname het idee besproken om de schuld van de moord op Van Hout op Hillis af te schuiven. "Want hij was dood he", legt ze uit. "En Cor ook. Dus die kunnen het niet meer tegenspreken."
10 uur geleden
We gaan nu verder met een oude opname die blijkbaar opnieuw is uitgeluisterd. Het gaat over het 'pikken' door Endstra. Astrid legt uit dat hiermee wordt bedoeld dat de zakenman geld achterhield dat volgens haar broer van hem was. "En als je pikt, dan ga je", aldus de vrouw. De kwaliteit van de opnamen was vaak slecht en lang niet alles is op deze opnamen te horen. Astrid zegt dan ook vaak dat ze hier op de zitting uitlegt wat ermee bedoeld wordt. Zo zou haar broer ook een pistoolgebaar hebben gemaakt toen dit gesprek over Endstra werd gevoerd.