In de zwaarbeveiligde rechtbank de Bunker in Amsterdam is op 5 februari 2018 de rechtszaak tegen Willem Holleeder begonnen. Hij wordt onder meer verdacht van betrokkenheid bij vijf liquidaties en lidmaatschap van een criminele organisatie. Volg in dit liveblog alle ontwikkelingen.

  • Peter R. de Vries gehoord als getuige
  • Misdaadjournalist heeft opname van telefoongesprek ingeleverd
  • Holleeder zou belastende uitspraken doen in gesprek
  • Hij zou onder meer hebben toegegeven dat hij samenwerkte met Dino Soerel
  • De opname wordt niet afgespeeld, maar er worden delen voorgedragen
maandag om 16:24
We komen in een afrondende fase. Tussen deze zitting en het requisitoir zijn er nog wel reservedagen, maar de rechter zegt nu dat we elkaar op 14 februari weer zien. Het lijkt er dus voorlopig niet op dat Soerel dan wel Paarlberg gehoord gaat worden als getuige, maar dit kan nog veranderen.
maandag om 16:18
Gevraagd naar hoe Holleeder deze vijftig zittingsdagen heeft beleefd, zegt hij er wel moeite mee te hebben gehad. "Ik weet dat de rechtbank onafhankelijk is, maar ik ben toch Willem Holleeder. Het weegt altijd mee wie ik ben."
maandag om 16:16
Gevraagd naar de toestand van zijn hart, zegt Holleeder dat het redelijk gaat. "Het is van binnen kapot, maar dat zie je van buiten niet", aldus Holleeder. Bang voor de dood is hij niet. Omdat hij een realist is, zegt hij zelf. Hij heeft ook ooit een bijna-doodervaring gehad. Dat was in 2007, toen hij met hartproblemen werd opgenomen in een ziekenhuis in Leiden. "Ik heb toen een tunnel gezien met aan het einde een licht", legt Holleeder uit. "Ze zullen me wel zweverig vinden, maar ik heb het echt meegemaakt."
maandag om 16:10
Holleeder vertelt nu dat hij elke dag om 6.00 uur opstaat. Hij zit voornamelijk in zijn cel, heeft maar kort tijd om te luchten en een uurtje voor recreatie. Dan gaat hij sporten. "Cardio", aldus Holleeder. Holleeder zit vast in de extra beveiligde instelling (EBI) in Vught.
maandag om 16:07
Holleeder zegt dat hij van leven heeft gemaakt wat hij ervan kon maken. "Als ik met het geld van mijn ouders had kunnen gaan studeren, dan had ik hier niet gezeten", aldus Holleeder.
maandag om 16:04
"Als iemand van het leven genoten heb, dan ben ik het wel", zegt Holleeder. "Ik ging op vakantie wanneer ik wilde en wist mezelf goed te vermaken."
maandag om 16:00
Dat is in meer gevallen de interpretatie van Holleeder. Hij vindt dat hij niet dreigend of driftig is. Dit wordt door andere mensen toch anders ervaren.
maandag om 15:57
De voorzitter zegt dat Holleeder in 2014 wel De Vries met de dood heeft bedreigd. "Ja, De Vries weet dat ik mondig kan overkomen en hij was geschrokken", is de uitleg van Holleeder. De Vries lacht bij het horen van deze woorden.
maandag om 15:55
Holleeder heeft nooit een onderzoek naar zijn persoonlijkheid willen laten uitvoeren. "Ik ben geen psychopaat", legt hij uit. "Ik weet dat er psychisch niks met mij aan de hand is." Het klopt volgens hem wel dat hij af en toe twee gezichten heeft. Hij kan dan kwaad uit de hoek komen en dreigen, maar hij doet naar eigen zeggen nooit wat.
maandag om 15:43
Holleeder vertelt dat hij veel op zichzelf was. Dan was hij even daar en dan weer daar. Ook had hij vaak meerdere vriendinnen. "Dat was mijn hobby", aldus Holleeder. "Ik heb daar ook altijd open kaart over gespeeld, dan kwam er geen gezeur. Behalve tijdens de feestdagen. Dan wilden ze allemaal dat je langskwam."
maandag om 15:30
Holleeder vertelt dat in tegenstelling tot wat zijn zus Astrid zegt, hij altijd heeft klaargestaan voor zijn familie.
maandag om 15:27
Holleeder werd dankzij het trainen zo sterk dat toen zijn moeder hem belde dat zijn vader haar had geslagen, Holleeder naar huis reed en zijn vader een pak slag gaf. Zijn vader rende weg en kwam terug met de politie. Nadat de moeder van Holleeder vertelde hoe het eraan toe ging in het gezin, vertrok de politie weer.
maandag om 15:25
De rechter wil terug naar het verhaal over het lam en de wolf en dus de vader van Holleeder. De vader van Holleeder mishandelde zijn kinderen en ook zijn vrouw. "Dit kwam voort uit zijn drankgebruik", aldus Holleeder.. "Hij werkte bij Heineken en daar kon je flesjes bier kopen voor een stuiver. Dus iedereen dronk daar en mijn vader nam het ook mee naar huis. Ik heb hem nog nooit in de kroeg gezien. Maar als hij niet dronk, was hij een lieve man."
maandag om 15:20
Holleeder zegt zondag ook de tweede aflevering van de serie Judas te hebben gekeken, maar op de helft in slaap gevallen te zijn.
maandag om 15:20
Holleeder zou nooit mondig zijn geweest, maar dit verandert op latere leeftijd. "Mijn vriendjes gingen aan de heroïne en ik ging naar de sportschool", legt Holleeder uit. "Dan word je wat groter en tegelijk wat mondiger."
maandag om 15:16
De rechter haalt nu een kort verhaal aan. Hij zegt dat er vader is die aan zijn zoon vertelt dat elke man bij zijn geboorte een lam en een wolf in zich heeft. Wat de man uiteindelijk wordt, is het dier dat hij voedt. De rechter zegt het daar niet helemaal mee eens te zijn, want het ligt er ook aan welk dier wordt gevoed door de vader van de jongen. "Welke bent u?", aldus de rechter. "Een goudvis", meent Holleeder. "Want die zit in een kom, net zoals ik heel vaak zit", zegt hij lachend.
maandag om 15:13
De voorzitter van de rechtbank neemt het woord. We zijn nu aanbeland bij de bespreking van de persoonlijke omstandigheden van Holleeder. Die kunnen van belang zijn bij de uiteindelijke strafoverweging. Zo leest de voorzitter nu alle veroordelingen voor van Holleeder.
maandag om 14:47
"Al het geld dat Endstra dus aan Paarlberg heeft betaald, was dus het geld dat Paarlberg nog tegoed had", is de conclusie van Holleeder.
maandag om 14:45
De rechtbank blijft worstelen met de woorden van Holleeder jegens De Vries. "Zoals ik het lees, heeft u tegen Paarlberg gezegd dat hij zich geen zorgen hoeft te maken omdat al het geld dat naar criminelen moest weg is en dat zij niet meer bij hem komen aankloppen", aldus de oudste rechter. Het geld waar ze op doelt, is het bedrag dat door Endstra is overgemaakt aan Paarlberg. "Maar Paarlberg heeft helemaal niemand betaald. Niet aan Hillis en niet aan anderen", aldus Holleeder.
maandag om 14:31
Het OM stelt vast dat "nee zeggen geen optie was" voor Paarlberg. "Maar ik heb hem niet bedreigd en ook niet onder druk gezet", aldus Holleeder. "Maar mensen zullen zeker gedacht hebben, daar heb je die mafkees weer. Daar heb ik ook mijn geld mee verdiend. Zo ben ik ook in de bovenwereld gekomen, maar ben er toch weer uit gekukeld."
maandag om 14:27
"Maar waarom moest u er dan tussen?", aldus de officier van justitie. "Ik heb tegen Paarlberg gezegd: Endstra heeft jou geholpen en nu vraagt hij jou te helpen", aldus Holleeder. "Daarop heeft Paarlberg Endstra gebeld en was het goed."
maandag om 14:24
De zitting is weer hervat. De rechtbank heeft nog een paar vragen over Paarlberg aan Holleeder. Zo zegt Holleeder in het gesprek met De Vries dat Paarlberg heeft gelogen in zijn eigen rechtszaak, omdat hij zou zijn bedreigd. "Dit is in ieder geval niet door mij gebeurd", aldus Holleeder.
maandag om 13:32
Het is tijd voor een onderbreking van drie kwartier.
maandag om 13:31
Een van de betalingen die wordt gedaan via de buitenlandse rekening van Paarlberg, is een betaling van Endstra aan Hillis. "Die bent u dus ook ter dienste geweest", aldus Stempher. "Ik wist wie Hillis was en daar wilde je geen problemen mee hebben", legt Holleeder uit. "Dus ik ben eigenlijk voor Endstra opgekomen."
maandag om 13:25
Holleeder gaat weer in op de kwestie Paarlberg. Hij omschrijft zichzelf als een simpele jongen die alleen maar als tussenpersoon heeft gefungeerd tussen Endstra en Paarlberg. "Ik heb hem niet bedreigd en ook niet gezegd dat hij bij Endstra in het krijt stond", legt Holleeder uit. De officieren benadrukken dat Holleeder Paarlberg niet heeft uitgenodigd voor een gesprek, maar plots voor hem stond in de wc van een hotel in Londen. "En op de opname zegt u ook dat Paarlberg zo bang is dat hij gelijk zou doen wat u zegt", aldus Stempher. "U werd door Endstra op die manier ingezet."
maandag om 13:17
Volgens de rechtbank is het weer tijd voor een pauze. Daarom is het belangrijk om te weten of er nog vragen zijn aan De Vries. Die zijn er niet.
maandag om 13:16
Paarlberg zou na de tussenkomst van Endstra bij hem in het krijt staan en daarom zijn buitenlandse rekeningen ter beschikking moeten stellen. Middels die rekeningen zou Endstra weer geld betalen aan derden. Dit waren betalingen aan criminelen die nog geld tegoed hadden van Endstra. Holleeder zegt echter dat Paarlberg niet wist dat dit geld naar criminelen ging.
maandag om 13:10
De oudste rechter vraagt nu aan Holleeder waarom hij specifieke aantekeningen heeft gemaakt en heeft overgedragen aan De Vries om die naar buiten te brengen na zijn dood. In die aantekeningen wordt bijvoorbeeld ook een bedreiging door Soerel genoemd. "Waarom moest iedereen dat nou weten dat over Soerel?", aldus de rechter. "De bedreiging komt me nu niet bekend meer voor", aldus Holleeder. Verder wil hij niks zeggen over Soerel. "Ik vind het al erg om vanmorgen op de radio te horen dat Soerel kwaad op me is, want ik wil hier ver van blijven."
maandag om 13:01
Holleeder: "Het gesprek was ook binnen twee minuten klaar. Het duurde alleen een kwartier, omdat de koffie nog heet was."
maandag om 12:58
Soerel was wel aanwezig bij het gesprek dat op Ibiza plaatsvond. Soerel wordt door Holleeder als de 'oren' van Hillis omschreven. Uiteindelijk wordt er via een betaalconstructie geld overgemaakt naar Hillis. "Ik heb er in ieder geval geen euro van gezien", aldus Holleeder. "Ik heb uit goedheid bemiddeld en meer niet."
maandag om 12:48
We gaan nu in op het gedeelte van de opname waarin wordt gesproken over een betaling van Jan-Dirk Paarlberg aan Hillis die nog geld van de zakenman tegoed had. Paarlberg was een zakenrelatie van Endstra en die vroeg Holleeder het op te lossen. Er wordt een afspraak gemaakt op Ibiza met weer een andere zakenrelatie van Paarlberg en toen werd besproken dat Hillis zijn geld moest terugkrijgen. "Ik heb Hillis niet meegenomen naar dat gesprek, want het was een wispelturig mannetje en hij maakte snel ruzie", aldus Holleeder.
maandag om 12:37
"Het enige dat ik me kan voorstellen is dat ik aan hen (zussen, red.), heb verteld dat ik ga doen wat ze willen", aldus Holleeder. Daarmee doelt hij op meinedig verklaren voor Dino Soerel. Dit is overigens niet gebeurd.
maandag om 12:36
"Maar waarom moest u haar dan cryptisch geruststellen?", vraagt de jongste rechter. "U zegt letterlijk dat u cryptisch heeft gesproken met uw familie." "Ja, dat zou best kunnen", zegt Holleeder. "Misschien had ik dat woord cryptisch niet moeten gebruiken, maar zij hebben mij informatie gegeven, ik niet aan hen."
maandag om 12:31
De officieren blijven benadrukken dat Holleeder toch informatie kreeg van Franken en dat die dreiging misschien zo serieus was dat hij dat aan Astrid 'versluierd' moest laten weten. "Astrid was al lang op de hoogte van alles", stelt Holleeder. Hoe ze dat wist, wil Holleeder niet zeggen.
maandag om 12:25
Officier Tammes wil graag ingaan op het cryptische spreken. Ze houdt Holleeder nu een uitwerking voor van een gedeelte van de opname dat moeilijk te volgen is. Volgens Holleeder is het woord cryptisch veel te groot gemaakt. "Ik heb geen informatie die ik Astrid moest mededelen, want zij wist alles al", legt Holleeder uit. "Zij geeft mij juist informatie."
maandag om 12:20
Holleeder zegt dat de dood van Stanley Hillis in februari 2011 niks te maken had met zijn angst. "Nee, want ik had niks met Hillis", aldus Holleeder. "Ik weet niet wat hij heeft uitgespookt." "Dat klopt toch niet?", zegt de oudste rechter. "U had wel wat met Hillis, want daar zegt u wat over op de opname." Holleeder legt uit dat Hillis nog geld tegoed had van Endstra en daar heeft hij wel een rol bij gespeeld.
maandag om 12:14
Officier Tammes merkt op dat Holleeder juist op de opname zegt dat alle informatie over de dreiging van Ficq kwam en niet van Astrid. Janssen valt zijn cliënt bij en legt uit dat er twee informatiestromen richting Holleeder waren. Eén via zijn familie en de tweede via zijn advocaat van destijds Franken. Over zijn zus wil hij wel wat zeggen, maar over dat andere niks. "Maar dan komen we niet veel verder", aldus Stempher.
maandag om 12:08
De oudste rechter houdt Holleeder voor dat hij in de opname zegt zijn familie op een cryptische manier in te lichten, "maar niet over Ficq". "Dat wist Astrid al", valt Holleeder haar bij.
maandag om 12:05
Holleeder herhaalt niet te willen ingaan op hoe concreet de dreiging was vanuit Ficq. "Ik heb me altijd beroepen op mijn zwijgrecht en dat doe ik nu nog", benadrukt hij. "Bent u nog steeds bang voor Soerel?", vraagt Stempher. "Op het punt Soerel zeg ik niks", herhaalt Holleeder.
maandag om 12:03
Holleeder wil wel ingaan op de gesprekken die hij heeft gevoerd met Astrid. "Astrid heeft mij alle informatie verteld over wat zich buiten (Holleeder zat vast in 2011, red.),  afspeelde", aldus Holleeder. "Ook over de dreiging die zij ervoeren. Ik heb haar nog gewaarschuwd niet de hele tijd namen te noemen van wie de dreiging afkomstig was, dat wist ik nu wel." Holleeder wil deze namen niet noemen.
maandag om 12:00
Holleeder wil dus geen antwoord geven op de vermeende dreiging zoals besproken in de opnamen. Officier van justitie Stempher is enigszins teleurgesteld, want Holleeder zei toch antwoorden te gaan geven.
maandag om 11:59
Holleeder en de rechtbank snappen elkaar niet. De voorzitter zegt namelijk dat Holleeder altijd zegt: "Ik noem geen namen." "En dan wordt u opgeroepen als getuige door Ficq, maar dan kan er toch geen sprake zijn van dreiging, want u noemt nooit namen." Holleeder maakt duidelijk dat hij daar moest zeggen dat hij achter de afpersing van Endstra zat en verder niks zou zeggen over Soerel. "Ik heb me daar beroepen op mijn zwijgrecht en dat doe ik nu nog steeds als het gaat over Soerel."
maandag om 11:54
Holleeder zegt dat het heel simpel is. Hij heeft inderdaad een geprek gehad met De Vries. "Dat was ook in een tijd dat ik hem nog vertrouwde", aldus Holleeder. "Dat mocht alleen naar buiten komen als mij iets zou overkomen of als ik toestemming zou geven."
maandag om 11:52
De zitting wordt hervat. De voorzitter van de rechtbank neemt het woord en zegt dat Holleeder nooit een naam heeft willen noemen in dit proces. Hij begrijpt dus niet dat Holleeder op de bandopname wel een naam noemt, namelijk die van Soerel.
maandag om 11:28
De zitting wordt voor een kwartier onderbroken.
maandag om 11:27
Janssen heeft voor nu geen vragen meer, maar de oudste rechter wel. Ze grijpt terug naar de opname en specifiek het contact tussen de advocaten Bénédicte Ficq en Stijn Franken in 2011. Ficq zou in 2011 een sms hebben gestuurd nadat Franken een opmerking had gemaakt dat hij zich bedreigd voelde of woorden van die strekking. In die sms stond dat Franken het verkeerd begrepen had. Franken zei hierover tegen De Vries dat als Ficq dat echt meende, ze wel had gebeld.
maandag om 11:22
Janssen gaat nu in op Holleeders cryptische manier van praten. De journalist gaf enkele voorbeelden en die waren "wat knullig", geeft hij toe, maar het geeft wel een idee van wat er gebeurde. "Net zoals het op fluistertoon praten. Ik ga niet zeggen dat het alleen het domein was van Willem Holleeder, maar hij heeft het wel geperfectioneerd."
maandag om 11:12
Janssen merkt nu op dat De Vries kort na het gesprek de strekking ervan met Astrid Holleeder besprak. Zag hij dit niet als het verbreken van zijn belofte. Dat vindt de misdaadverslaggever niet. Hij heeft haar de opname ook niet laten horen. De Vries weet zich niet meer goed te herinneren of Astrid Holleeder nou al bekend was met de dreiging waar haar broer over sprak. "Ik durf daar niet goed een uitspraak over te doen", legt hij uit.
maandag om 11:09
De Vries wijst er nog maar eens op dat er vaker alleen maar stukken worden overhandigd aan de rechtbank, het OM en de verdediging die hun weg vinden naar de media.