Nu de gasprijzen door het dak gaan, stijgt de verkoop van open haarden en kachels waarmee het huis op een alternatieve manier verwarmd kan worden. Dat blijkt uit een rondgang van NU.nl langs groothandels en verkopers. Stichting Houtrook Vrij is bang voor de milieueffecten.

Groothandel Have Verwarming zegt dat de grootste groei te merken is in het aantal pelletkachels; namelijk wel 70 procent ten opzichte van vorig jaar. Maar ook houtkachels zijn populairder, met een groei van zo'n 25 procent. "Dat zal te maken hebben met de stijgende gasprijzen", verklaart Mark Bossen van de groothandel.

Ook verkopers merken het verschil. Winkeleigenaar Matthijs de Hondt: "Mensen die al interesse hadden in houtkachels of open haarden, hebben door de aankondiging van hoge energierekeningen een zetje gekregen." Ook andere winkels in het land beamen dat de verkoop in de lift zit.

De houtkachel wordt volgens cijfers van het CBS door zo'n miljoen huishoudens regelmatig gebruikt. Dat ruik je misschien wel als je 's avonds een rondje door een woonwijk loopt. Dat de verkoop van haardhout vorige maand explodeerde was ook al een indicatie dat veel huishoudens de voeten warm houden met een haardvuur, al wordt gezelligheid ook veel genoemd als reden om een kachel aan te schaffen.

Actievoerders maken zich grote zorgen over houtrooktoename

De ontwikkeling is in ieder geval tegen het zere been van Stichting Houtrook Vrij, dat actie voert tegen de gezondheidsschade die fijnstof van houtstook teweegbrengt. Uit een onderzoek van het RIVM bleek begin dit jaar dat kachels en haarden verantwoordelijk zijn voor 23 procent van alle fijnstofuitstoot in Nederland.

"Het is zeer zorgelijk dat de hoge gasprijs voor huishoudens aanleiding kan zijn een kachel aan te schaffen. We hebben niet meer, maar minder kachels nodig in Nederland", stelt Pauline Nijenhuis van de stichting. "Het is bizar dat er wél focus is op de industrie en uitstoot van voertuigen, terwijl er nauwelijks wat wordt gedaan aan dit gevaar voor de volksgezondheid."

Vanaf 1 januari hebben nieuwe kachels verplicht een Ecodesign-label van de Europese Unie. Uit een raming van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt dat dat voor een fijnstofreductie van 23 procent tot 2030 kan leiden, met als uitgangspunt 2016. Het is de vraag wat het effect zal zijn op deze geraamde ontwikkeling als meer huishoudens de kachel als vervanging van de ketel gaan inzetten, zegt de hoofdauteur Winand Smeets van het wetenschappelijke onderzoek waarin de raming is gepubliceerd.

Doelen Schone Luchtakkoord in gevaar

"Hoe het statistisch uitpakt is moeilijk te zeggen, maar je gaat ervan uit dat mensen die een kachel kopen die ook gaan gebruiken", aldus Smeets. "Niet voor een jaar, maar vele jaren. Zelfs als de gasprijs weer gaat dalen, blijven mensen de kachel misschien gebruiken voor de sfeer. Dat zal leiden tot extra houtgebruik, waardoor er meer fijnstof wordt uitgestoten."

Toch zijn doelen zoals gesteld in het Schone Lucht Akkoord niet per se direct in gevaar. Afspraak is dat er een gezondheidswinst van 50 procent moet worden behaald in 2030. Daarvoor mag de houtrookuitstoot niet stijgen, zo is de afspraak, maar dat gebeurt niet zolang oude kachels worden vervangen, aldus Smeets.

“Veruit de meeste uitstoot komt van oude kachels en haarden. Dat scheelt wel een factor vijf tot tien met de moderne kachels.”
Winand Smeets, Planbureau voor de Leefomgeving

"Veruit de meeste uitstoot komt van oude kachels en open haarden. Dat scheelt wel een factor vijf tot tien met de moderne kachels. Die moderne kachels hebben geen filters, maar de verbranding gaat door het ontwerp efficiënter. De beste inzet zou zijn om die oude kachels te vervangen. Als dat zou worden gesubsidieerd, is de grootste milieuwinst te behalen. De gezondheidseffecten zijn onbetwistbaar", zegt PBL-onderzoeker Smeets.

Overigens zijn pelletkachels nog het minst vervuilend van alle houtgestookte kachels. Enkele jaren geleden werden die zelfs nog gesubsidieerd omdat ze werden gezien als duurzame, kleine biomassacentrales. De CO2-uitstoot van kachels wordt in berekeningen niet meegenomen omdat het om 'kortcyclische brandstof' gaat: het hout dat er voor wordt gekapt, groeit weer aan.

Overigens zeggen de kachelverkopers die NU.nl sprak dat ook elektrische kachels in trek zijn. "Daar zijn wij uiteraard positief over", zegt Pauline Nijenhuis van Stichting Houtrook Vrij. "Het zorgt voor gezelligheid, zonder dat het de gezondheid van jou en je buren schaadt."