Hout stoken is veel vervuilender dan tot nu toe werd gedacht, blijkt uit een nieuwe rekenmethode die het RIVM sinds deze week gebruikt. In plaats van 10 procent is liefst 23 procent van de fijnstof in Nederland afkomstig van kachels en open haarden. Kun je nog met een goed gemoed blijven stoken?

Het RIVM neemt sinds deze week ook het condenseerbaar fijnstof mee, dat bestaat uit deeltjes die zich in de lucht vormen door afkoeling van gassen als ze de schoorsteen verlaten. Wat de gevolgen voor de bijdrage van houtstook aan de fijnstofblootstelling zijn of wat de effecten voor de gezondheid zijn, wil het RIVM nog nader onderzoeken. De Universiteit Utrecht doet daar in samenwerking met burgers nu al onderzoek naar.

In Nederland zijn er ongeveer een miljoen houtstookinstallaties. Een op de tien huishoudens heeft een houtkachel of open haard. Tijdens het verbranden van hout komt een mengsel aan stoffen vrij die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid, waaronder fijnstof. De kachel is dankzij de nieuwe rekenmethode de grootste fijnstofbron van Nederland.

Europese richtlijn op komst voor nieuwe kachels

De roep om iets te doen tegen de milieuvervuiling die kachels veroorzaken, zwelt al een aantal jaren aan. Vorig jaar hebben overheden het Schone Lucht Akkoord gesloten, maar strengere regelgeving bleef uit. Het kabinet wil vooral dat er meer voorlichting komt en heeft de subsidie voor pelletkachels stopgezet. Vanaf januari 2022 geldt wel een strengere Europese richtlijn voor kachels die worden gekocht in Nederland. Die EcoDesign-kachels zijn zo ontworpen dat er fors minder fijnstof wordt uitgestoten.

"Maar met die EcoDesign-kachels zijn we er nog niet", zegt Pauline Nijenhuis, voorzitter van stichting HoutrookVrij, dat actievoert om kachels en haarden te bannen. "Zelfs de minst vervuilende kachels zijn niet schoon, ze zijn hooguit minder vies. Nederland is een drukbevolkt land. Vanuit gezondheidsperspectief is het niet verstandig om door te gaan met stoken." Nijenhuis denkt dat voorlichting over hout stoken niet genoeg is. Ze wijst erop dat de uitstootcijfers van het RIVM zijn berekend onder de aanname van goed stookgedrag en het gebruik van goed gedroogd hout. "De werkelijke uitstoot zal dus hoger liggen."

Voor de kachel- en haardenbranche gaat een ban echter te ver. "Vuur en de mens horen bij elkaar. Dat klinkt filosofisch, maar het is niet voor niets dat zoveel mensen genieten van een open haard of een kachel", zegt woordvoerder Gerd Kooi. "Maar wij als branche hebben er uiteraard baat bij dat er geen overlast is. Daarom zijn we er voor strengere regelgeving. We vinden dat leveranciers bijvoorbeeld verplicht stookinstructies moeten geven over het soort hout dat moet worden gebruikt, wat je moet doen als er roet tegen de ruit komt en noem maar op. Overlast komt vooral door fout stookgedrag."

Bij de installatie zou volgens Kooi op de Duurzame Energie-erkenning (DE) van de installateur moeten worden gelet.

'Voor een optimale verbranding moet het vuur goed heet zijn'

Mensen die toch graag een haardvuur in de woonkamer hebben, doen er goed aan om goed te checken of het hout droog is, zegt Joost Heijkamp van Haardencentrum Nederland, dat kachels en haarden verkoopt. "Zorg voor een optimale verbranding, dan komt er bijna geen rook van af. Voor een optimale verbranding moet het vuur goed heet zijn, dus dan is veel zuurstof nodig. Koop dus niet een te grote kachel voor de ruimte waar je in zit. Dan wordt het snel te warm en ben je geneigd de zuurstoftoevoer dicht te draaien."

Ook het aansteken zou in veel huishoudens op een betere manier kunnen, denkt Heijkamp. "De grote blokken hout moeten onderin, daarboven kleinere blokken en daarop de aanmaakblokjes. Dan krijg je van begin af aan een goede verbranding. Veel mensen leggen de aanmaakblokjes eronder." In deze video legt een veiligheidsregio uit hoe je verantwoord kan stoken.

Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving kan de Nederlandse overheid van Duitsland leren als zij de fijnstofuitstoot van kachels wil terugdringen. Daar bestaan regels voor bestaande houtkachels en open haarden met periodieke inspectie en keuring van houtstookinstallaties bij huishoudens. Sommige gemeenten proberen wel lokaal overlast van het stoken van hout aan te pakken, maar hebben moeite bij de handhaving doordat landelijke normen ontbreken. Onderzoeksbureau TNO werkt in opdracht van het kabinet aan het beschrijven van nieuwe normen.