Ondernemers en flexwerkers die dankzij corona minder inkomsten hebben, ondervinden nog jaren de gevolgen op de huizenmarkt. Dat verwacht Michiel Meijer, directeur van Van Bruggen adviesgroep. Hij wil dat toezichthouders en hypotheekverstrekkers snel met heldere richtlijnen komen.

Na de eerste lockdownperiode van maart tot de zomer, besloot Nationale Hypotheek Garantie na overleg met geldverstrekkers dat die 'coronadip' niet mee hoefde te worden genomen bij de berekening van de maximale hypotheek. "Inmiddels zitten we al een tijdje in de tweede lockdown en zijn er nieuwe richtlijnen nodig", aldus Meijer. "Als dat niet gebeurt, staan ondernemers en flexwerkers nog jaren buitenspel."

Dat zit zo: in de regel kijken hypotheekverstrekkers bij klanten die geen vast dienstverband hebben, naar het inkomen van de laatste drie jaar. Het gemiddelde daarvan is het 'salaris' waarmee wordt gerekend bij het bepalen van de maximale woonlasten en dus de hypotheek. Tenzij het inkomen uit het laatste jaar lager was, dan is dát het toetsinkomen. "Als je bent getroffen door corona, is 2020 waarschijnlijk het slechtste jaar. En omdat het inmiddels 2021 is, zitten de omstandigheden ook volgend jaar nog dwars en de jaren daarna", verklaart Meijer.

NHG wil dat persoonlijke situatie leidend is

Nationale Hypotheek Garantie, bekend van het garantiefonds dat voorkomt dat huiseigenaren in geval van nood met een restschuld blijven zitten, heeft na het maken van richtlijnen in de zomer onlangs opnieuw deskundigen opgetrommeld om het over de doelgroep te hebben, zo laat een woordvoerder weten. "Uitgangspunt is dat we naar het persoonlijke verhaal van de klant kijken. Hypotheekverstrekkers willen niemand categorisch uitsluiten."

Ook toezichthouder Autoriteit Financiële Markten rept over 'individueel maatwerk'. Banken en andere geldverstrekkers kunnen de 'explainmogelijkheid' gebruiken om iemand die eigenlijk niet in aanmerking komt voor een hypotheek, toch te helpen. "Een goede analyse van de inkomsten en uitgaven van de klant kan de motivatie vormen om verantwoord af te wijken van de inkomenscriteria", zegt woordvoerder Yolanda Bieckmann.

'Huidige rekensystematiek biedt geen uitkomst'

Michiel Meijer van Van Bruggen Adviesgroep, een intermediair met zeventig vestigingen in Nederland, denkt dat maatwerk niet voldoende is. "De 'explain' is bedoeld voor incidentele uitzonderingen. Op dit moment en ook de komende jaren bieden de huidige rekensystematiek voor een groot aantal ondernemers geen uitkomst, waardoor een belangrijk deel van hen geen of een veel lagere hypotheek kan afsluiten."

Als het aan de adviseur ligt, komen er duidelijke spelregels. "Je zou de steun van de overheid standaard als inkomen kunnen meenemen. Of je kiest ervoor om in gevallen waarbij de inkomensdip duidelijk van tijdelijke aard is, te rekenen met het inkomen van de drie jaar vóór maart 2020." Een woordvoerder van ABN AMRO laat weten dat de bank voorlopig nog niets voelt voor dit soort spelregels en wijst ook op maatwerk. "Of we in de huidige situatie vaker 'nee' moeten verkopen, kan ik echt niet zeggen."

De AFM laat wel doorschemeren dat de 'kwetsbare doelgroep' ondernemers en flexwerkers in een penibele situatie zitten. "De mogelijkheid voor deze groep om een langdurige terugval in inkomens te kunnen uitzingen, blijkt op basis van onderzoek relatief beperkt te zijn", zegt Bieckmann. Ruim 100.000 huishoudens kunnen na verlies van werk binnen een half jaar hun maandlasten niet meer dragen. 73.000 hebben die grens na hooguit drie maanden al bereikt. "Voor hypotheken geldt dat die verantwoord moeten worden verstrekt", is de veelbetekenende toevoeging.