Met bijenwas kun je meubels boenen, je kunt er etensrestjes in bewaren en er kaarsen van maken. Maar wat vindt de bij ervan?

Wie antieke of grenen meubels heeft, zal vast het potje boenwas kennen. In boenwas zit bijenwas, aangevuld met andere wassoorten en vulstoffen. Boenwas wordt gebruikt om meubels een beschermende laag te geven en te laten glanzen.

Er zijn daarnaast brokken en snippers pure bijenwas te koop, waarmee je zelf boenwas, kaarsen of cosmetica kunt maken. Ook kun je bijenwasdoeken kopen, om je lunch of etensresten in te wikkelen.

Bijen maken de was zelf, met de wasklieren op hun lijf. Van deze was bouwen ze de bekende, goudgele raten, waar ze hun larven in grootbrengen en honing in maken. Wanneer de raten oud en op zijn, worden ze door imkers omgesmolten en gezuiverd om nieuwe kunstraten van te maken of om te verkopen.

Bijenwas wordt nergens in Nederland op grote schaal geproduceerd om verkocht te worden, vertelt Bert Berghoef, voorzitter van De Nederlandse Bijenhoudersvereniging. "Verreweg de meeste imkers houden bijen als hobby, voor honing", vertelt hij. "Er zijn wel imkers die zelf bijenwas verkopen en kaarsen maken, maar dat is marginaal. Er is geen focus op was in Nederland."

'Geen kwaliteitseisen voor boenwas en bijenkaarsen'

Waar komt de bijenwas dan vandaan? "Er is een wereldmarkt aan was", vertelt Tjeerd Blacquière, bijenonderzoeker aan Wageningen University & Research. "In China wordt de meeste bijenwas geproduceerd. Verder halen we het vooral uit Afrika en Oost-Europa."

Voor kwalitatief goede bijenwas moet je niet bij boenwas en kaarsen zijn, zegt de Belgische onderzoeker Wim Reybroeck, werkzaam bij het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO). "Er zit geen kwaliteitscontrole op de import van deze producten. De Europese regels en normen gaan alleen op voor de was die in de farmacie, voeding en cosmetica wordt gebruikt."

“Wie zeker wil zijn van goede behandelingen van de dieren, zal voor lokaal moeten kiezen.”
Tjeerd Blacquière, bijenonderzoeker aan de WUR

Vervalsing en bijmenging spelen een rol bij bijenwas, zegt Reybroeck. "De bijenwas die geïmporteerd wordt is vaak gemengd met het kunstwas paraffine. Dat is een stuk goedkoper dan bijenwas. Er wordt soms wel tot 20 à 30 procent paraffine bijgemengd, terwijl het als bijenwas wordt verkocht. Het is niet slecht voor je gezondheid of iets dergelijks, maar wel oneerlijk."

Daarnaast is het goed mogelijk dat er pesticiden in bijenwaskaarsen en boenwas zitten, zegt Reybroeck. "In alle bijenwas die ik heb onderzocht zitten pesticiden. Maar dat is even goed zo in was uit Nederland - vaak zelfs meer dan in was uit verre oorden. Wie dat niet wil, zal biologische bijenwas moeten kopen. Ik kan me voorstellen dat het niet zo prettig is om een bijenwaskaars met pesticiden te branden."

Honingbijen helpen bij bestuiving

Hoe zit het met de behandeling van bijen in het buitenland? Volgens Blacquière en Berghoef is dat 'in nevelen gehuld'. Wie zeker wil zijn van goede behandelingen van de dieren, zal ook hier voor biologische bijenwas moeten kiezen - of lokale. Blacquière: "De imkers doen het hier als hobby, waarom zou je dan slecht met je bijenvolk om willen gaan? Ze doen het niet voor grootschalige productie."

Reybroeck is niet bekend met buitenlandse misstanden in de bijenwasproductie. "Ik weet dat een bij van werken houdt. Bijen zijn constant bezig, net als mieren. Die vinden werken echt niet onaangenaam. Het zit in de aard van het beestje."

Het gebeurt wel dat imkers, ook in Nederland, de top van de vleugel van de bijenkoningin afknippen om te voorkomen dat ze met het volk gaat zwermen en bij de buren een nest bouwen. "Wie wil weten of dat wel of niet gebeurt, zal ook lokaal moeten kopen", zegt Blacquière. Wie zelf bij een imker koopt, kan hierover in gesprek gaan."