Een hele kast vol met schoonmaakmiddelen voor de ramen, het fornuis, de badkamer en de wc: is dat nodig? Wat is het verschil tussen de producten en belasten ze ook het milieu? Acht vragen aan Wesley Browne, hoogleraar Chemie aan de Rijksuniversiteit Groningen en Heleen Slob, voorlichter bij de onafhankelijke voorlichtingsorganisatie MilieuCentraal.

Welke soorten schoonmaakmiddelen bestaan er?

"Alle schoonmaakmiddelen zijn chemisch", vertelt Browne. "Je kunt twee groepen schoonmaakmiddelen onderscheiden. Eén groep, waar bijvoorbeeld bleekmiddel onder valt, is reactief en doodt bacteriën. De andere groep, waar bijvoorbeeld zeep onder valt, is gemaakt van vetten gemixt met olie of loog."

Belast de productie van schoonmaakmiddelen het milieu?

"Een deel van de schoonmaakmiddelen is gemaakt op basis van aardolie. Andere zijn gemaakt op basis van plantaardige grondstoffen, zoals palmolie en kokosolie. Ze hebben beide hun voor- en nadelen", vertelt Slob. "Voor allebei zijn grondstoffen en energie nodig. Aardolie raakt een keer op en zorgt voor extra CO2 in de atmosfeer. Plantaardige grondstoffen raken niet op, maar er zijn wel landbouwgrond en plantages voor nodig, wat vaak gepaard gaat met ontbossing."

"Het is goed om over te gaan om schoonmaakmiddelen die niet gemaakt zijn op basis van aardolie", zegt Browne. "Maar bedenk dat biologische grondstoffen gebruiken niet automatisch goed is. Denk aan palmolie."

Hoe zit het met stoffen die in het water komen?

"In schoonmaakmiddelen kunnen schadelijke stoffen zitten", zegt Slob. "Het vuile water gooi je door de afvoer het riool in. Dat water wordt goed gezuiverd, maar er kunnen schadelijke stoffen achterblijven in het rioolslib van waterzuiveringsinstallaties. Oppervlaktewater kan dan vervuild raken."

“Er zit maar een klein verschil tussen de schoonmaakproducten. Voor een groot deel worden dezelfde ingrediënten gebruikt.”
Wesley Browne, hoogleraar Chemie

"Sulfaten in producten zijn bijvoorbeeld niet goed", vertelt Browne. "Deze doden bacteriën in het water die juist nodig zijn voor de reiniging. Veel mensen denken dat bleekmiddel heel slecht is, maar bleekmiddel lost, als je het gebruikt, vrijwel direct op in zout, water en zuurstof. Ook oppervlakteactieve stoffen die voor schuim zorgen zijn niet goed. Die komen in het milieu terecht."

Wat kun je aan deze milieubelasting en -vervuiling doen?

"Koop niet voor elke schoonmaakactiviteit een ander product en koop niet te veel", adviseert Slob. "En voor het gebruik ervan geldt: goed doseren. Door te doseren voorkom je verspilling en onnodige belasting van de rioolwaterzuivering. Volg dus de aanwijzingen op het etiket."

In totaal werd er in 2018 aan huishoudelijke was- en reinigingsmiddelen 975,1 miljoen euro uitgegeven.

  • 526,4 miljoen euro voor wasmiddelen
  • 218,3 miljoen euro voor schoonmaakmiddelen (toiletreinigers, bleekmiddelen en allesreinigers e.d.)
  • 143,5 miljoen euro voor afwasmiddelen
  • 86,9 miljoen voor onderhoudsmiddelen (luchtverfrissers, onderhoudsmiddelen voor hout, leer en dergelijke)

Bestaan er ook natuurlijke schoonmaakmiddelen?

Slob: "Op sommige flessen staat inderdaad het woord 'natuurlijk'. Maar je moet goed opletten of dat geen loze kreet is van de fabrikant. Waar je wel op kunt letten zijn milieukeurmerken. Een goed keurmerk geeft de garantie dat het product geen schadelijke stoffen bevat. Ook belasten producten met een milieukeurmerk het milieu het minst tijdens de productie."

Hoeveel schoonmaakproducten heb je ongeveer nodig?

"Er zit maar een klein verschil tussen de schoonmaakproducten", zegt Browne. "Voor een groot deel worden dezelfde ingrediënten gebruikt. Het is meer een placebo-effect als je denkt dat het ene product beter werkt op een oppervlak dan het andere. Azijn is een heel goed schoonmaakproduct. Het is veilig en effectief. Gebruik azijn, een beetje zeep en soms wat bleekmiddel, meer heb je niet nodig."

Slob: "Ik heb zelf drie middelen waar ik alles mee doe: allesreiniger met een keurmerk, schoonmaakazijn en afwasmiddel. Glasreiniger? Je kunt gewoon schoonmaakazijn gebruiken. Denk ook aan al die verpakkingen die moeten worden gemaakt en die bijdragen aan de afvalberg."

'Door te doseren voorkom je verspilling'. (Foto: 1234RF)

Zijn er producten die je beter kunt vermijden?

"Gebruik geen producten die geen etiket hebben en waar geen ingrediënten opstaan", zegt Slob. "Schoonmaakmiddelen met vluchtige organische stoffen, zoals bepaalde spuitbussen en glasreinigers zijn ook niet goed voor het milieu."

Wat zijn andere milieubesparende tips bij schoonmaken?

Slob: "Gebruik altijd een teiltje bij het schoonmaken en laat niet het water de hele tijd lopen. Gebruik zo mogelijk koud water. Gooi daarnaast sop nooit weg in de tuin of op straat, dan trekken de stoffen in de bodem. Dat geldt ook voor een sopje met schoonmaakazijn."