Sinterklaas is terug naar Spanje, dus de kerstboom mag weer worden opgetuigd. Maar waarom mag dat eigenlijk pas na 5 december? Traditiedeskundige Ineke Strouken legt het uit.

Al eeuwenlang, zeker al in de tijd van de Germanen, vierden mensen een periode waarin ze even konden bijkomen in de winter. "Vroeger dachten mensen in twee tijden: de goede en de slechte. De slechte was de winter, die liep van 11 november tot en met Pasen", zegt Strouken.

We houden nu alsnog een soort winterslaap

Midden in die donkere, gure periode moest er even worden bijgetankt, de midwinterperiode. "Het was guur, donker, de mensen zijn hongerig. Juist in die periode werd het gezellig gemaakt. Samen eten, dicht bij het vuur. Dat was puur om te overleven, want de slechtste maanden moesten nog komen."

Maar ook nu, nu we een centrale verwarming en elektriciteit in huis hebben, is deze traditie blijven bestaan. "We leven in een hectische tijd, waarin het altijd druk is. De functie is veranderd: van overleven naar overleven in onze moderne samenleving. We houden nu alsnog een soort winterslaap."

Door de kerstboom ontstond er veel weerstand

Om het huis in de midwinterperiode te versieren, werd er vanaf 21 december allerlei groen naar binnen gehaald. Juist op die dag, want dat was - dachten de mensen toen - de kortste dag van het jaar. Er was toen nog geen kerstboom in Nederland, maar er werden groene takken in een vaas gezet of als een krans bij elkaar gebonden. "De eerste vermelding van de kerstboom stamt uit 1842. De kerstboom kwam via Duitse migranten en prinsessen naar Nederland."

“De eerste vermelding van een kerstboom in Nederland stamt uit 1842.”
Ineke Strouken, traditiedeskundige

In ons land ontstond er veel weerstand, maar in de afgelopen halve eeuw heeft bijna iedereen er een in de zogenoemde 'midwinterperiode'. Deze boom wordt traditiegetrouw na Sinterklaas opgetuigd. "Het was altijd zo: eerst Sint-Maarten, dan Sinterklaas en dan pas Kerstmis."

Mensen zetten hun boom steeds eerder neer

Tegenwoordig zetten mensen de boom steeds eerder neer, zegt Strouken. "Vroeger kon dat echt niet. Ook in winkels zag je pas kerstversieringen na Sinterklaas. Maar we worden allemaal beïnvloed door de tuincentra met hun kerstafdelingen. Mensen gaan daar ook voor Pakjesavond al naartoe om te kijken."

In Nederland vinden wij volgens Strouken een echte boom het mooiste. "Wij willen ook de boom zien. In sommige landen hangen de bomen helemaal vol, maar wij willen het groen kunnen zien. Dat komt omdat wij gewend waren aan de groene takken in huis. We haalden de natuur naar binnen, dat willen we nog steeds."

De kerstboom blijft volgens de traditie tot 6 januari, Driekoningen, staan. Anders zou het ongeluk brengen. "Maar tegenwoordig doen de meesten de boom er op 2 januari al uit. Dan zijn ze hem zat, omdat ze al eerder zijn begonnen."

Tegenwoordig halen mensen de boom steeds sneller in huis en laten ze hem niet staan tot 6 januari. (Foto: 123RF)

Tradities zijn moeilijk af te leren

Eerst Sint-Maarten, dan Sinterklaas en pas daarna Kerst is volgens Strouken inmiddels wel een beetje achterhaald. "Maar tegelijkertijd zijn we ook een regelvolkje. We willen graag allemaal regeltjes maken. Ik erger me er soms ook aan dat de pepernoten al in augustus in de schappen liggen. Dan denk ik: daar heb ik nu geen zin in, dat hoort bij november."

Tradities zijn nu eenmaal moeilijk af te leren, zegt Strouken. Vandaar dat we ons af en toe ook goed kunnen ergeren aan mensen die het anders doen. "Het zit bijna in ons DNA."