Een berg voorschriften, maar ook een zee van mogelijkheden. Dat is waar Gonnie Heerema en haar echtgenoot Arno in 2013 op stuitten, toen ze de sleutels van een bunkerboerderij uit de Tweede Wereldoorlog kregen. Ze bouwden het rijksmonument in Schaarsbergen om tot ruime woonplek op een droomlocatie.

Heerema, die een eigen vastgoedcommunicatiebureau heeft, was al jaren op zoek naar een bijzondere woning toen ze de bunkerboerderijen op het spoor kwam. De gebouwen bleken een buitenkans te zijn.

Jarenlang werd er getekend en nagedacht om aan alle eisen van de gemeente en het Rijk te voldoen. Uiteindelijk werden ze in 2018 de eerste bewoners. "We wilden hier echt heel graag wonen."

De bewoonster zit in haar eetruimte tussen de woonkamer en de keuken. Door de ramen is een uitgestrekt grasland te zien, dat vroeger werd gebruikt als exercitieterrein. Een stukje verderop, voor de bosrand, staan nog een paar bunkerboerderijen zoals die van haar.

Vroeger was alles hier gewijd aan woon- en werkplekken van de Duitse bezetters. Sinds kort is Buitenplaats Koningsweg, ten noorden van Arnhem, een culturele enclave. Een groene plek met zowel woningen als werkplekken voor gevestigde kunstenaars en jonge gezinnen.

"In deze boerderij woonde vroeger onderhoudspersoneel van vliegveld Deelen", vertelt Heerema over haar eigen woning. "Met alle gebouwen die eromheen lagen, was het gebied groter dan dat Schiphol nu is."

Uiterlijk van boerderij ter bescherming

Om bombardementen te voorkomen moesten alle gebouwen er vanuit de lucht onverdacht uitzien.

"Eind jaren dertig maakten de Duitsers al plannen om hier te gaan bouwen", weet de 52-jarige Heerema. "Het vliegveld zelf was ook enigszins beschut door de bomen."

"Andere boerderijen hier in de buurt waren bijvoorbeeld in werkelijkheid hangars", gaat Heerema verder. "Daar kon een vliegtuig in worden geschoven. Ramen zaten er niet in die gebouwen, dus die werden erop geschilderd."

De geschiedenis is nog altijd duidelijk terug te zien in huis. Niet alleen omdat dat moest volgens de strakke afspraken met de gemeente en het Rijk, maar ook omdat de Heerema's graag elementen van het originele gebouw wilden blijven zien.

Dubbel glas is niet toegestaan in een monument, maar dubbele ramen wel. (Foto: Fabian Melchers)

Dubbele ramen en dikke muren

Een van de meest opvallende delen is het raam waar we net door naar buiten keken. Of beter gezegd: de twee ramen. "Je mag natuurlijk geen dubbel glas in monumenten laten zetten", legt Heerema uit. "Dus hebben we deze voorzetramen erin geplaatst."

Op die manier is ook te zien hoe dik de originele muren eigenlijk zijn, plus de nieuwe laag isolatie daarbovenop. Verderop in de woonkamer is het nog beter zichtbaar. Een opening in de muur is daar bedekt met een glazen behuizing. Op de bovenverdieping is intussen de originele constructie van het dak nog overal terug te vinden.

"Destijds bestond dat dak alleen uit wat latten en pannen", vertelt Heerema. "Die hele kap was eigenlijk nep. Gemaakt zodat de druk van een eventuele explosie omhoog zou gaan en zo min mogelijk schade aan het echte huis zou aanrichten. Maar wij hebben het nu kunnen isoleren, zodat we de gehele ruimte kunnen gebruiken."

Puzzelen met kamerindeling

"Met de kamerindeling was het ook nog een heel gepuzzel", gaat de bewoonster verder.

"We wilden meerdere slaapkamers hebben, maar mochten geen extra deuropeningen maken. Uiteindelijk bedachten we dat de ingang van een oude doka, die hier ook boven stond, gebruikt kon worden. Klinkt nu heel simpel, maar je moet er wel opkomen."

Hoeveel van het oorlogsverleden er ook terug te zien is in de woning, Heerema staat er tegenwoordig nog nauwelijks bij stil. "Als je er eenmaal woont, vergeet je het een beetje. Maar als ik naar de kelder ga, denk ik er nog weleens aan. De trap heeft rode en witte treden, die ooit zijn gemaakt zodat je ook in het donker nog kon zien waar je heen ging. De kelder was namelijk de daadwerkelijke bunker om te schuilen als er iets zou gebeuren."

De keldertrap werd vroeger speciaal gekleurd, zodat hij ook in het donker nog zichtbaar zou zijn. (Foto: Fabian Melchers)

Afscheid van droomproject

Zeven jaar voorbereidingstijd heeft er in de bunkerboerderij gezeten: tekeningen bekijken, controleren wat wel en niet was toegestaan, vergunningen afwachten. Inmiddels woont Heerema er iets meer dan een jaar. Maar binnenkort gaat ze toch afscheid nemen. Haar echtgenoot overleed in oktober na een ziektebed, en daarmee is er ook een eind gekomen aan hun gezamenlijke project.

"Het oorspronkelijke plan van mijn man was om beneden een cateringbedrijf te beginnen", vertelt ze. "Maar dat kon helaas niet meer doorgaan. Het was een heel mooie droom, maar daar is iets tussengekomen."

"Het liefst was ik wel gebleven", gaat Heerema verder. "Het is hier echt fantastisch. De ingang van Park De Hoge Veluwe zit hiernaast, het is hier heerlijk stil en de woning voldoet aan alle moderne eisen. Maar mijn dochters willen graag in de stad zijn en voor mij alleen is dit huis gewoon te groot. Ik ga het heel erg missen. We waren erg bevoorrecht dat we dit plekje konden krijgen. Dus we hopen dat er straks iemand is die dit net zo waardeert als wij. En het met net zoveel passie gaat bewonen."