Straatnamen zijn de perfecte combinatie van geschiedenis, taal en zinloze feitjes, zegt straatnamenexpert René Dings. "Larikslaan is perfect, Mickey Mousestraat of Dikkertje Dap 13 hoeft van mij niet", aldus Dings.

In Amsterdam ontstond deze week een kleine rel over straatnamen in een nieuwe wijk in IJburg. Burgemeester Femke Halsema keurde het plan van de straatnamencommissie om de straten te vernoemen naar internationale dansstijlen af. Mazurka 12, Merengue 3 en Shimmy 16 komen er niet. Halsema wil liever iets met verzet en opstand én meer vrouwen.

“Slechts 15 procent van de straatnamen is vernoemd naar een vrouw. Maar dat komt vanzelf goed.”
René Dings

Vrouwen zijn inderdaad ondervertegenwoordigd, zegt straatnamenexpert Dings, die zelf straatnamen voor Delft bedenkt en er een boek over heeft geschreven. Hij is dol op geschiedenis, taal en zinloze feitjes en het komt allemaal samen in straatnamen.

'De burgemeestermoetweg'

Straten een naam geven is een gemeentelijke verplichting en ligt bij de gemeenteraad of bij het College van B&W. Welke van de twee het is, verschilt per gemeente. Gemeenten schakelen daar in de meeste gevallen een adviescommissie voor in: de Commissie Naamgeving Openbare Ruimte (CNOR). Er zijn geen wettelijke eisen, maar wel logische regels.

Een straatnaam moet goed uit te spreken zijn en niet te veel lijken op al bestaande straatnamen. Als de straat naar een persoon vernoemd wordt, moet hij of zij minstens vijf jaar dood zijn. Een uitzondering daarop zijn leden van de koninklijke familie.

“Je betaalt meer dan een half miljoen voor een huis in de Sprinklerstraat.”
René Dings

"Vaak hebben wijken een thema, dat is makkelijk in het verkeer en voor bijvoorbeeld postbezorging." Als je in de Picassostraat moet zijn, maar in de Van Goghstraat staat, weet je in ieder geval dat je in de buurt bent.

Wat ook voorkomt, vertelt Dings, is dat gemeenten een prijsvraag uitschrijven en bewoners mogen meebeslissen. "Dat levert erg ludieke namen op. Vaak zijn die niet serieus, zoals De Burgemeestermoetweg. "

Vrouwen waren vroeger geen helden

Dings: "Dat er weinig vrouwen in straatnamen voorkomen klopt. Dit geldt voor slechts 15 procent van alle straatnamen in Nederland. Daar is natuurlijk een logische verklaring voor. Veel namen zijn lang geleden bedacht, toen vrouwen niet zo snel een heldenstatus kregen. Dat komt vanzelf goed."

Tekenend voor onze tijdsgeest is dat er nu wijken ontstaan met vrouw-zijn als thema, vertelt Dings. "Daar heten alle straten naar feministen, de eerste vrouwelijke artsen of politici en dergelijke. Over honderd jaar laat dat goed zien in welke tijd we nu leven."

Bij het vernoemen van straten naar vrouwen kan voor een origineler thema dan vrouw-zijn gekozen worden, vindt Dings.

"We zijn nu in de geschiedenisboeken aan het spitten naar belangrijke vrouwen in de gezondheidszorg voor een nieuwe wijk naast een ziekenhuis in Delft. "

Weiden, Hagen, Mossen en Sloten

Zo rond de jaren tachtig werden de klassieke thema's vaderlandse geschiedenis, zeehelden, dichters en schilders veel minder vaak gebruikt. Straatnamen kregen de naam van dieren die er voor de bouw woonden: vlinders, salamanders, dassen.

In plaats van namen met weg, steeg, straat, hof of laan, deden de commissies steeds meer pogingen creatief te zijn, zegt de straatnamenexpert. Dat leverde straten op eindigend op mos, sloot, gaarde, water, kamp, weide of haag.

"Op een gegeven moment werden de achtervoegsels gewoon weggelaten. Dus heb je nu straten met bijvoorbeeld alleen de naam Schaap Veronica of Dikkertje Dap. Op Texel wonen hoeft niet het eiland te betekenen, maar is een regelmatig voorkomende straatnaam."

Lanen en dreven geven huis meer waarde

Dings is geen fan van straten als de Mickey Mousestraat in Almere, Minoes in Gorinchem of Gandalf in een naar de In de Ban van de Ring vernoemde wijk in Geldrop. "Dat vind ik geen serieuze straatnamen. Een straatnaam geeft ook waarde aan een huis."

Zo kent Dings een wijk met alleen maar lanen. Een wijk verderop heeft precies dezelfde huizen, maar de straten eindigen er op steeg. De huizen aan de lanen staan voor een hoger bedrag te koop.

"Hetzelfde geldt voor een dreef. Daarbij denk je aan een brede weg met mooie villa's. Het was de brede weg die boeren gebruikten om hun vee van de ene naar de andere plek te drijven. Het Utrechtse Overvecht heeft zich jammer genoeg schuldig gemaakt aan het devalueren van de dreef."

Ook jammer, zegt Dings, is een nieuwe Amsterdamse villawijk met huizen van 700.000 euro met als thema brand blussen. "Deze huizen worden gebouwd op de plek van de Ajax-fabriek, het brandblussersmerk. Je betaalt dan meer dan een half miljoen voor een huis in de Sprinklerstraat, Rookmelderstraat, Brandslangstraat en Vluchtladderstraat."

Dings woont zelf in de Larikslaan, een prachtige straatnaam, vindt hij zelf. "En er mogen ook veel meer Johan Cruijffstraten komen."