Stapels cd's in een hoek, allemaal in het verkeerde hoesje. Keukens vol vuile koffiekopjes. Rommellaatjes met sleutels, vieze snoepjes, kapotte aanstekers en kassabonnetjes. Een huis vol troep geeft maar weinig mensen a spark of joy, en dus tunen we massaal in op de Netflixshow Tidying Up With Marie Kondo. Wat is Kondo's kracht?

De Japanse Marie Kondo, gekleed in wit linnen, tovert in haar serie huizen vol rommel om in geordende lege ruimtes, met netjes gevouwen spullen achter gesloten kastdeuren. Ze laat families huilend van geluk achter, op naar het volgende uitpuilende huis.

De Netflix-serie is het vervolg op het succes van haar vier opruimzelfhulpboeken, waarin ze haar persoonlijke opruimtechniek beschrijft, de KonMari-methode. Ze worden een wereldwijde hit.

Kondo voert een jaar lang de bestsellerlijst van The New York Times aan en er worden miljoenen exemplaren van haar boeken verkocht over de hele wereld. In Nederland wordt haar eerste en laatste boek vertaald: Opgeruimd en Spark Joy.

Emotionele voorwerpen als laatste

Hoe de KonMari-methode werkt? Spullen worden opgeruimd per categorie, niet per kamer. Ze adviseert mensen om te beginnen met kleding, dan boeken, dan papier, dan komono, wat 'spulletjes in de keuken, badkamer, garage en diversen' betekent.

Dan pas pak je de emotionele voorwerpen aan, want die zijn het lastigst om weg te doen. Bedank je spullen voordat je ze wegdoet, en vraag je steeds af: geeft deze broek, knuffel, lege aansteker, pollepel, oude Tamagotchi me nog vreugde? Zo nee, weg ermee.

'Sokken werken hard, dus laat ze 's nachts rusten'

Kleding vouwt ze op haar eigen manier: in rechthoeken, en dan niet op elkaar stapelen, maar rechtop in dozen voor een beter overzicht. Ook sokken. "Sokken zijn de harde werkers onder de kleding. Door ze in bolletjes te vouwen moet het elastiek blijven werken. Als ze opgevouwen zijn rusten de sokken uit", zegt Kondo in een interview met Nieuwsuur.

Kondo gebruikt niet-westerse methoden. Ze is tenslotte Japans. Dus knielt ze in een huis neer om het te bedanken. Vouwt ze kleren op en houdt ze ze even vast om er liefde aan te geven en vraagt ze zich bij al haar spullen af of het haar vreugde geeft.

In de Japanse religie, shintoisme, spelen reinheid en spiritualiteit een belangrijke rol, zegt japanoloog Manya Koetse. Dat bedanken van spullen, het vasthouden en aandacht schenken aan voorwerpen past daarbij.

"De reden dat haar methode in het Westen aanslaat heeft natuurlijk deels te maken met het feit dat het exotisch en oosters is. Een Nederlander die zoiets doet zou veel minder aanslaan."

'Japanners weten wel hoe het moet, denken wij'

"Westerlingen hebben een bepaald imago van Japan: alles is er spic en span, huizen zijn minimalistisch ingericht, ze zien er altijd op en top verzorgd uit. Japanners zullen dus wel weten hoe opruimen moet, denken wij."

Iedereen die de beelden zag heeft het vast onthouden, zegt Koetse: de lege stadions na de wedstrijden van het WK voetbal, helemaal vol troep en afval, behalve het vak waar de Japanners hadden gezeten. Iedereen had zijn troep keurig meegenomen en het Japanse vak was brandschoon, lieten dronebeelden zien.

Dat beeld dat we van Japan hebben klopt gedeeltelijk, zegt Koetse. "Er is een groot verschil in gedrag in de publieke ruimte en thuis. De publieke ruimte schoon en opgeruimd houden zit in de ethiek van het volk. Maar de huizen zijn verre van netjes."

Koetse woonde zelf bij Japanse gezinnen tijdens haar middelbare schooltijd. "Ik schrok echt toen ik de huizen van binnen zag. De rommel lag overal, en stapelde zich op tot aan het plafond. Ik maakte me zelfs zorgen over brandgevaar."

Huizen in Japan zijn niet gezellig, maar functioneel

Thuis is voor westerlingen een plek waar je vrienden uitnodigt, maar in Japan is een huis privé, alleen van jou en eventuele gezinsleden, legt Koetse uit. "Een huis is er functioneel. Er hangen tl-buizen, je eet er en gaat er in bad, meer niet."

Dat de troep zich er opstapelt is dus logisch: niemand ziet het, en bovendien zijn Japanners weinig thuis."

Ze werken veel, en ook kinderen zijn veel weg van huis. Daarbij zijn de huizen in Japan klein en is er geen opbergruimte. Zolders zoals wij die hebben kennen ze niet en daar komt nog bij dat Japanners vaak verzamelingen hebben. Overal knuffels, mangapoppetjes en Hello Kitty-figuurtjes bijvoorbeeld. "

De 34-jarige Kondo raakte geïnspireerd door een andere Japanse opruimexpert, Nagisa Tatsumi, die in 2000 het boek The Art of Discarding schreef vertelt Koetse. Ook Tatsumi schreef over 'ontspullen' en het daarin vinden van vreugde.

Tatsumi's boek kwam op het juiste moment. Het waren de jaren negentig, de verloren jaren van Japan. Het ging lang goed met het land en mensen kochten steeds meer spullen, vertelt Koetse. Toen Japan in een economische crisis raakte kwam er tijd voor bezinning over al die spullen.

Na de tsunami in delen van Japan werd boekverkoop spectaculair

Kondo's succes in Japan dankt haar uitgever aan de tsunami van 2011 in delen van Japan, waarbij duizenden mensen omkwamen en nog eens honderdduizenden hun huis kwijtraakten.

Kondo's boeken verkochten al goed, maar de verkoop werd spectaculair na de ramp. Mensen gingen zich afvragen wat nou echt de waarde is van spullen, wat er echt toe doet, denkt Kondo's uitgever. Japanners hadden opruimtips nodig.

Waar de boeken van Kondo en Tatsumi op inspelen is een Japans principe, zegt Koetse: mottainai. "Dat betekent 'zonde om het weg te doen' en hangt samen met de Japanse spiritualiteit. Veel Japanners hebben het bijgeloof dat als je een cadeautje wegdoet dat je ooit kreeg, de gever iets naars overkomt."

De methoden van Kondo helpt Japanners om te gaan met mottainai. Door voorwerpen te bedanken hoeven ze zich niet schuldig te voelen. "Japanners gaan dankzij de boeken nadenken over mottainai en of ze al die oude tamagotchi's, knuffelbeesten, cd's en barbies wel echt nodig hebben."

Dat het concept in het Westen aanslaat is begrijpelijk, zegt Koetse. "Ook wij willen enorm graag ontspullen, minder stress, en een thuis waar rust heerst. Een Japanse die overduidelijk een passie heeft voor opruimen en er zo mooi en vriendelijk uitziet, daar luisteren we graag naar."

En dus verkoopt ze miljoenen boeken, heeft ze haar eigen Netflix-show en wordt haar naam wereldwijd gebruikt als een werkwoord.

'Ik hoorde een stem van een opruimgod'

Kondo heeft haar opruimmethode door de jaren moeten perfectioneren, vertelt ze in 2014 aan The Australian. Ze begon als tiener in Tokio al met het opruimen van de huizen van vrienden, van haar universiteit en van de ouders van vrienden en opruimen werd een obsessie.

"Ik raakte geobsedeerd door alles wat ik kon weggooien, en op een dag kreeg ik een zenuwinzinking en viel ik flauw. Ik was twee uur bewusteloos. Toen ik bijkwam, hoorde ik een mysterieuze stem, die van een opruimgod die me vertelde dat ik beter naar mijn spullen moest kijken.

"Ik realiseerde me wat mijn fout was: ik zocht alleen naar dingen die ik weg moest gooien, maar ik moest juist op zoek naar spullen die ik wil houden, die me gelukkig maken."

Haar methode is niet rigide, zegt ze en de regels zijn niet heilig. Toch werd Kondo onlangs afgestraft op Twitter, in memes en op internetfora, omdat ze in haar boek schrijft 'slechts dertig boeken te willen bezitten'.

Kondo begreep de ophef niet en reageerde: "Ik zelf heb het liefst dertig boeken in huis. Maar geven jouw boeken je vreugde? Doe ze dan absoluut niet weg."

Waar je als boekenliefhebber wel op moet letten, zegt Kondo: zorg dat de titels van je boeken niet allemaal treurig en verdrietig zijn. Woorden hebben veel lading, en alleen maar droevige titels in de kast staat het leiden van een vrolijk leven in de weg. Spark Joy, werd de titel van haar laatste boek dus.

Zin in opruimen? Een greep uit de vele tips van Kondo:

  • Zorg dat alles een eigen plek heeft.
    Plak labels op mandjes en opbergdozen, zet je tas elke avond op dezelfde plek, geef al je laden een bestemming en bewaar sjaals, mutsen en handschoenen op een vaste plaats. Het bespaart tijd en geeft rust, zegt Kondo.
  • Maak geen stapeltjes, maar plaats spullen verticaal naast elkaar.
    Een stapeltje T-shirts in de kledingkast betekent dat je uit gemak vaak het bovenste shirt draagt. Kondo zegt dat spullen die naast elkaar geplaatst zijn beter in het oog springen en de keuze makkelijker maakt.
  • Bewaar alleen spullen en kledingstukken die je vreugde geven.
    Het is Kondo's lijfspreuk: does it spark joy? Houd je spullen en kledingstukken in je handen, en je lichaam vertelt je of het vreugde geeft of niet, zegt Kondo. "Je voelt positiviteit in je lichaam als je een geliefd voorwerp vasthoudt."
  • Houd muntgeld in je portemonnee.
    Overal potjes en laatjes met 1, 2 en 5 cent. Je doet er niks mee, maar het neemt wel ruimte in. Stop dat geld in je portemonnee en geef het uit, in plaats van het in een lege jampot te gooien waar het jaren blijft liggen.