De regering wil dat de Nederlandse economie in 2050 volledig circulair is. Grondstoffen en fossiele energiebronnen raken op den duur tenslotte uitgeput. In zo'n circulaire economie ligt de focus op het hergebruiken van materialen en grondstoffen. Je kunt dan ook aan afval- en regenwater denken.

Al jaren wordt er gediscussieerd over de vraag of het wel zo duurzaam is om je toilet door te spoelen met drinkwater. Zouden we dit niet veel beter met opgevangen regenwater kunnen doen en hoe werkt dat dan?

In Belgë zijn al maatregelen genomen die ervoor zorgen dat bij nieuwbouwwoningen regenwater wordt opgevangen. Dit kan gebruikt worden voor de tuin, maar ook in huis. Bijvoorbeeld als spoelwater in de wasmachine of het toilet.

Roberta Hofman-Caris, senior-onderzoeker bij wateronderzoeksinstituut KWR, is wat sceptisch over de maatregelen van onze zuiderburen: "In België is het verplicht om bij nieuwbouw regenwater te hergebruiken. Daar hoor je inmiddels af en toe vervelende verhalen over. Als je regen opslaat in een groot reservoir, heb je een grote kans dat dit na een tijdje vies wordt."

"Gebruik je dit water daarna om je was te doen, dan zit het erin dat je was daarna muf ruikt. Je machine vervolgens één keer in de maand op 90 graden met chloor spoelen, is geen duurzame oplossing."

Het op kleine schaal omzetten van regenwater in drinkwater is volgens Hofman-Caris kostbaar: "Kijk je naar alles wat je nodig hebt, dan is dat een flinke investering. Die krijg je er niet snel uit. Daarbij komt dat alle extra benodigdheden ervoor zorgen dat de milieuwinst per saldo zo goed als nihil is. Heel veel moeite, die op kleine schaal geen winst oplevert."

“In het project zit zelfs een kleine wasstraat zodat bewoners ook hun auto met dit hergebruikte water kunnen wassen”
Koen Augustijn, woordvoerder Waterleiding Maatschappij Limburg

De waterkringloop verkleinen kan wel helpen

Hoe het wel kan, is door de waterkringloop te verkleinen. "Wat veel mensen over het hoofd zien, is dat de kringloop van het water op aarde en de hoeveelheid al miljoenen jaren hetzelfde zijn. We kunnen winst boeken als we de kringloop kleiner maken", zegt Hofman-Caris. 

"Nu komt het water uit de kraan. We spoelen het door en het wordt afvalwater. Dat zuiveren en lozen we op het oppervlaktewater, waarna het weer uit onze kraan komt. Als je deze kringloop bij kleinstedelijke projecten kleiner maakt, zet dat meer zoden aan de dijk dan dingen doen met opgevangen regenwater. Je bron is dan onuitputtelijk, aangezien het een (kleine) kringloop is."

Een project waar dit wordt toegepast is Superlocal in het Limburgse Kerkrade. Daar worden drie hoogbouwflats circulair afgebroken en hergebruikt om op die plek 125 nieuwe woningen te realiseren. De gemeente Kerkrade, Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) en de woningcoöperatie werken intensief samen.

"Bij dit project hebben we gekeken naar hoe we regen- en afvalwater anders kunnen gebruiken. Wij geven het een tweede leven, door het als douchewater te gebruiken en voor de wasmachine", zegt Koen Augustijn, woordvoerder bij WML.

"In het project zit zelfs een kleine wasstraat zodat bewoners ook hun auto met dit hergebruikte water kunnen wassen. We werken dan ook met gescheiden watersystemen. We vangen het water op en zuiveren het gelijk. Zo maken we de watercyclus eigenlijk heel klein."

Het project heeft een Europese subsidie ontvangen, waardoor er ook van buiten Nederland met veel belangstelling naar gekeken wordt. Augustijn: "Door de subsidie is er vanuit Europa veel belangstelling. Dat is ook prettig. Het kan namelijk zo zijn dat wij oplossingen vinden voor problemen waar we in Nederland misschien niet direct mee te maken krijgen, maar waar ze elders in Europa wel iets mee kunnen."

“Afvalwater wordt ter plekke gezuiverd door wisselwerking tussen micro-organismen in het afvalwater en die op de wortels van planten”
Ines van Hees - Waterschap De Dommel

Eerste biomakerij van Nederland 

Een andere plek waar afvalwater een nieuw leven krijgt, is op Abdij Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven in Berkel-Enschot. Hier is begin oktober de allereerste biomakerij van Nederland in gebruik genomen.

Bij het brouwen van trappistenbier La Trappe produceert de abdij jaarlijks ongeveer een miljoen kubieke meter afvalwater. Dat kon duurzamer. Zodoende is in samenwerking met onder andere Waterschap De Dommel op het terrein een natuurlijk waterzuiveringssysteem gerealiseerd.

Bij de abdij staat nu een grote kas met verschillende soorten planten in bakken, een soort van botanische tuin. Ines van Hees van Waterschap De Dommel legt uit: "Vanuit de abdij en brouwerij gaat het afvalwater via leidingen naar de kas. Daar komt het in de bakken onder de planten terecht."

"Het afvalwater wordt ter plekke gezuiverd door een wisselwerking tussen micro-organismen (bacteriën) in het afvalwater en die op de wortels van de planten en wortelstructuren in de bakken. Het gezuiverde water wordt opgevangen in de vijver naast de kas en stroomt daarna naar de grachten rondom de abdij."

Met het gezuiverde afvalwater wordt geen bier gebrouwen. Van Hees: "Nee, dat gaat niet gebeuren. Wel gaan de broeders het gebruiken om de grond rondom de abdij te wateren, planten te sproeien en bierflessen om te spoelen."

Foto: Abdij Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven in Berkel-Enschot (Hollandse Hoogte)