Achtergrond

Miljoen woningen erbij voor 2030: Gaat dat wel goed?

In elf jaar tijd moeten er een miljoen extra woningen komen, stelde minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren in mei dit jaar. Of dat gaat lukken is de vraag, want de grond raakt op, de overheid laat de bouw grotendeels aan gemeenten over en onze woonbehoefte is veranderd. 

Zoveel nieuwe woningen in zo'n korte tijd, dat klinkt als een feest voor projectontwikkelaars en architecten. De woningen moeten energieneutraal zijn, inspelen op demografische veranderingen en ook nog eens passen op een beperkt bouwoppervlak.

Helaas is er weinig ruimte voor creativiteit en innovatie, zegt Renson van Tilborg van de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus (BNA). De markt regeert en het Rijk heeft bovendien ontoereikend budget beschikbaar gesteld. Dat vindt ook Neprom, de belangenvereniging van projectontwikkelaars.

'Zonder overheidsbemoeienis komt er nog meer eenheidsworst'

Van Tilburg: "Waar architecten streven naar kwaliteit en diversiteit, streven de consortia naar winstmaximalisatie en dus zie je overal standaardproductiebouw: snel en goedkoop te plaatsen."

Gemeenten hebben te weinig expertise, zegt van Tilborg, en er zou meer regie moeten komen vanuit de overheid zodat er minder "kwantitatieve eenheidsworst" uit de grond wordt gestampt.

De overheid heeft zich grotendeels teruggetrokken uit de ruimtelijke ordening als onderdeel van de decentralisatie, en provincies en gemeenten zijn verantwoordelijk voor wat er gebouwd wordt.

Daar ontbreekt de kennis, zegt ook Anita Blom, specialist historische stedenbouw bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. "Weten projectontwikkelaars waar en hoe Nederlanders willen wonen, en hebben gemeenten de planologische expertise voor deze taak? De decentralisatie is hier doorgeslagen. We gaan het door trial and error uitvinden.'', zegt Blom.

Leren van de Vinex-fouten

De woningbouw van de vorige eeuw liet zich leiden door volkshuisvesting, er was geen totaalvisie op de ontwikkeling van de stad. Dat dreigt weer te gebeuren, geeft Blom aan. "Gemeenten laten bouwers die snel en veel kunnen bouwen hun plan uitvoeren en er wordt nauwelijks overlegd met andere gemeenten." 

Kwaliteit kun je niet tellen, maar huizen wel, stelt Blom, en dus is het aanlokkelijk om snel een aantal weilanden vol te bouwen met rijen eengezinswoningen. Mensen wonen graag in de Vinex-wijken, maar er zijn fouten gemaakt. De voorzieningen kwamen er te laat en dus staan de buitenwijken vol auto's en parkeerplaatsen. Dat was niet nodig geweest, aldus Blom. 

Nederland heeft een belangrijke en rijke geschiedenis op het gebied van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting. "Voor deze woningbouwopgave van een miljoen woningen zouden we moeten kijken naar hoe we dat in het verleden hebben gedaan. We hebben tijdens de Stadsvernieuwing in de jaren zeventig en tachtig onze verkrotte binnensteden fantastisch opgeknapt en vernieuwd."

Zij pleit ervoor om niet weer dezelfde fouten te maken, maar bestaande groeikernen te verdichten, bijvoorbeeld in Houten, Nieuwegein of Ypenburg. Die gemeenten hebben nu wijken die bouwtechnisch en woontechnisch aan de beurt zijn om opgeknapt of vernieuwd te worden, zegt de historische stedenbouwspecialist.

Verdichten in plaats van weilanden volbouwen

In plaats van nog meer Vinex-achtige rijteshuizen in het groen te bouwen, zouden gemeenten bestaande stad moeten uitbreiden, denkt Dick van Gameren, hoogleraar Woningbouw aan de TU Delft. Bovendien moeten die huizen aanpasbaar zijn, zodat ze met de woonbehoefte mee kunnen veranderen. "Amsterdam Sloterdijk is een goed voorbeeld van een gebied in de stad dat nu wordt getransformeerd tot woongebied, met zo'n 40.000 woningen. Zo moeten we het gaan doen."

Bedrijventerreinen, leegstaande kantoren, havengebieden: daar moeten volgens de hoogleraar de nieuwe woningen komen. "Het traditionele verlangen naar een rijtjeshuis met een tuin is er nog wel, maar is flink afgenomen."

Bovendien zijn de snelwegen vol en kan ProRail de vraag van forenzen niet meer aan. In de bestaande stad is alles met de fiets of te voet bereikbaar.

'Het Rijk heeft geen plan'

Alles wat we nu bouwen, zou toekomstbestendig moeten zijn, zegt Van Gameren. "We weten dat er in de toekomst meer alleenstaanden zijn, maar de woonwens van deze groep is niet onderzocht. Zo ver kunnen we ook weer niet in de toekomst kijken".

"We kunnen nu wel allemaal eenpersoonsappartementen bouwen, maar dan spelen we in op één moment. Ontwerpers moeten woningen creëren die je kunt samenvoegen of loskoppelen." Zo zijn er honderden verzorgingshuizen gesloopt, omdat die bestonden uit kleine kamertjes die je niet kon samenvoegen. "Op die manier blijven we bouwen en slopen."

Kwalitatief is deze bouwopgave een andere dan die van de jaren zeventig, zegt ook belangenvereniging Neprom. Meer binnenstedelijk, meer kwaliteit en met minder overheidsmiddelen voor de ontwikkeling van lastige locaties. Neprom-directeur Jan Fokkema: "Je zou denken dat het Rijk een plan heeft, maar dat ontbreekt. Wij pleiten voor realiteitszin, voor meer kwaliteit dan Vinex, inspelend op de energietransitie."

Het Rijk moet geld beschikbaar stellen voor de noodzakelijke infrastructuur, want dit is de kans om kwalitatief hoogwaardige woningen neer te zetten die niet na tien jaar gesloopt worden omdat ze niet meer aan de vraag voldoen, zegt Fokkema. "Het zou triest zijn als we deze kans lieten lopen."

Steden bouwen nu veel kleine appartementen, omdat die makkelijk verhuurd en verkocht worden en zij zo toch aanzienlijke grondopbrengsten krijgen, aldus Fokkema. 

'Waarom pikt men dit?'

Ook partijen als de Woonbond en de Vereniging Eigen Huis zouden harder moeten roepen, meent de Neprom-bestuurder. "De Woonbond houdt zich alleen bezig met het aanpakken van hoge huren, maar sluit de ogen voor het ruimtelijk beleid. Ze zouden moeten nadenken over waarom de huren zo hoog zijn: namelijk omdat er te weinig geschikte huurwoningen zijn."

Ook de burger kan van zich laten horen, vindt Fokkema. "Het is opvallend hoe rustig mensen blijven. Waarom pikt iedereen de hoge prijzen en de woningnood? Realiseren mensen zich dat we onze eigen provinciale bestuurders kiezen die direct gaan over de woningbouw? Ga er desnoods over tweeten, kom in verzet."

Er wordt op dit moment gewerkt aan een plan voor de woningbouwopgave, en de Nationale Omgevingsvisie  (NOVI) wordt begin 2019 gepresenteerd.

Een tipje van de sluier van een van de Rijksadviseurs: een miljoen huizen in tien is jaar is een beetje overdreven...

Lees meer over:
Tip de redactie