De prijzen van bestaande koopwoningen zijn hoger dan ooit. Er wordt als een razende gebouwd, maar voordat de sleutels worden overhandigd, zitten wanhopige woningzoekers al jaren vast in hun te kleine, te dure of ongeschikte huis. Dan maar zelf aan de slag op je eigen zelfbouwkavel.

Is het nou echt zo simpel als het klinkt? Ja en nee, zegt Jurgen Jansen van Vereniging Eigen Huis. "We zien een forse stijging van het aantal verkochte kavels, en dat heeft natuurlijk te maken met het einde van de crisis. Toen raakten gemeenten ze niet kwijt."

Zelfbouw begint met een zelfbouwkavel, een stuk grond waarop je een woning mag bouwen. De gemeente stelt stukken grond beschikbaar als zelfbouwkavel, maar gemeenten bepalen zelf hoeveel, hoe groot en wanneer. Zo is Almere dol op zelfbouwers, vertelt Jansen, maar in bijvoorbeeld Zeist loopt een kaveltje in de miljoenen.

Niet alle gemeenten zitten te wachten op doe-het-zelvers, vertelt Jansen. "Voor veel gemeenten is het nog steeds moeilijk, spannend en eng om met particulieren in overleg te gaan, in plaats van met geroutineerde projectontwikkelaars."

In Den Haag wordt zelfbouw vanaf 2012 toegejuicht. Sinds 2012 biedt de gemeente zelfbouwkavels aan. De wijze van toewijzing is sinds kort veranderd, vertelt Theresa Scheeben, woordvoerder van de gemeente. "Bij de start in 2012 was het wie het eerst komt, wie het eerst maalt. Tegenwoordig moeten geïnteresseerden zich eerst digitaal inschrijven en vindt er een loting plaats bij een notaris."

Ook heeft de gemeente het aanbod uitgebreid: naast individuele kavels biedt de gemeente kavels om als groep op te bouwen en kavels voor mensen met een bescheiden inkomen: de 'ik-bouw-betaalbaar-kavels'. Op korte termijn komen meer zelfbouwkavels beschikbaar, vertelt Scheeben.

Landelijk of jaren dertig, maar geen Dallas-mansions

Met een kavel in handen, toestemming van de gemeente en nog wat geld op zak kan het allemaal snel geregeld zijn. Een 'tiny', zelfvoorzienend huisje. Een prefabvilla. Een bungalow met een grote tuin. Een houten huis met veranda. Of met een architect je eigen ontwerp maken.

Jurrien (43) deed het; samen met zijn partner trok hij half augustus in een nieuwe zogenoemde cataloguswoning in de Utrechtse wijk Leidsche Rijn. "Dat klinkt alsof je er eentje uitkiest uit een foldertje, maar het zijn huizen die je vervolgens helemaal naar smaak aanpast, in overleg met de aannemer. De indeling, positie van het huis, hoe groot je tuin wordt, de uitbouw en de garage."

Er zitten grenzen aan de vrijheid van kavelbezitters. Gemeenten hebben een bestemmingsplan en daar moet het ontwerp van je nieuwe huis wel in passen. Hoe streng ze zijn, verschilt per gemeente.

De gemeente Utrecht had gelukkig niet veel eisen, vertelt Jurrien. "We mochten kiezen: of een landelijke stijl, of een jaren dertig stijl. Dat ligt zo ver uit elkaar als het maar kan."

Antraciete dakpannen waren een must, net als roodbruine stenen. Verder kon het de gemeente weinig schelen. "Een van onze buren wilde er een echte Dallas-mansion neerzetten, maar dat ging ze toch net te ver."

De cataloguswoning wordt over het algemeen het meest gebouwd, vertelt Jansen van VEH. "Dat voelt het veiligst en daarmee heb je het minste financiële risico." Bovendien moet je je huis nog kunnen verkopen, zegt Jurrien.

Goed met Lego? Dan kun je ook een huis bouwen

Echt gek wordt het niet snel in Nederland. Eduard Warmerdam is de eigenaar van Warmhus en verkoopt authentieke houten Zweedse huizen die hij als bouwpakket importeert uit Zweden, zo'n drie tot vijf per jaar.

Vooral senioren die kleiner, maar wel vrijstaand willen wonen hebben interesse, vertelt Warmerdam. "80 procent zal dit helemaal niks vinden. In Nederland zijn we buitengewoon traditioneel en bouwen we al decennialang op dezelfde manier. Ik denk dat veel mensen niet eens weten dat het ook anders kan."

Wil je je huis echt snel hebben staan, dan zijn er kant-en-klare bouwpakketten te koop die je snel in elkaar kunt laten zetten of zelfs helemaal zelf in elkaar stapelt.

Bij het bedrijf FinHome leveren ze zulke bouwpakketten voor woningen. Als je goed met Lego kan bouwen, kun je dit ook, zegt Henk Huizingh van FinHome. "We hebben woningnood, banken doen moeilijk. Dan is dit een goeie oplossing. Voor zo'n 90.000 euro heb je een forse woning van zo'n 120 vierkante meter en daar kun je zonnepanelen en een warmtepomp bij kopen, en dan leef je ook nog eens zelfvoorzienend."

Met je vrienden een dorpje starten

Finhome verkoopt vooral aan meerdere bevriende stellen, vertelt Huizingh. "De een is goed met daken, de ander met schroeven. Zo kunnen ze elkaar helpen. Vaak moet er een kraantje gehuurd worden, die kosten kun je dan delen." De bouwpakketten zijn eenvoudig, maar, adviseert Henk, ga er eerst een dag of twee op studeren. "Het kan niet missen. Alles is genummerd, het is gewoon stapelen."

Je spaart er natuurlijk arbeidskosten mee uit, maar om een lening bij de bank te krijgen, helpt een huizenbouwpakket niet. "Een bank zal niet snel geneigd zijn zo'n hele onderneming te financieren. Ze kunnen er niet blind op vertrouwen dat een particulier dat kan."

Ook de Zweedse huizen van Warmhus staan er snel. Warmerdam: "De buitenmuren, binnenwanden en het isolatiemateriaal halen we uit Zweden en dat past allemaal in vier, vijf vrachtwagens. Binnen acht weken na aanvraag is het pakket binnen, en binnen een week staat het er wind- en waterdicht."

Jurriens nieuwe zelfbouwhuis is ook grotendeels voorgefabriceerd en kon snel geplaatst worden. "In februari werden de palen er door de gemeente in geslagen en half augustus gaan we verhuizen."