RIJSWIJK - Universiteiten willen mee in de top, studenten moeten gaan uitblinken. Daarom mogen ze niet zomaar elke studie doen en moeten ze minder uitvallen. Maandag klonk bij de opening van het academisch jaar uit verscheidene hoeken de roep om excellentie in de collegebankjes.

"Waar is de drang om te excelleren, het heilige vuur?", vroeg minister Maria van der Hoeven (Onderwijs) zich af. "Ik ben ervan overtuigd dat er meer inzit dan er nu uitkomt. Ik daag de universiteiten uit die latente ambities van hun studenten wakker te kussen."

Bindend studieadvies

Dat de vereniging van universiteiten VSNU maandag het bindend studieadvies nog eens van stal haalde, zal haar als muziek in de oren hebben geklonken. Met dat advies kunnen universiteiten studenten die onder de maat presteren verwijzen naar een opleiding die beter bij hen past.

Zo zullen ze minder snel afhaken. Als er veel studenten uitvallen, dreigt van het streven om in 2020 de helft van de Nederlandse beroepsbevolking hoogopgeleid te laten zijn, niet veel terecht te komen.

Daar komt nog eens bij dat gesjeesde studenten de overheid handenvol geld kosten. In 2,5 jaar gaat het om ongeveer 370 miljoen euro. Van der Hoeven maande de universiteiten eindelijk eens werk te maken van het bindend studieadvies.

Watten

Ze deed haar opriep op de Universiteit Maastricht, die al eerder liet weten de beste 3 procent van de studenten in de watten te leggen. De universiteit betaalt voor hen het collegegeld van 1500 euro per jaar. Bestuursvoorzitter Jo Ritzen presenteerde het plan maandag officieel.

De universiteiten lijken aan een talentenjacht te zijn begonnen, want daar hadden ze de mond van vol. De VSNU had het over "uniek talent de ruimte geven" en een "kweekvijver aan jong onderzoekstalent."

Uitdagen

"Talent is het visitekaartje van de universiteit", meldde de Erasmus Universiteit Rotterdam. "Wij willen een klimaat scheppen waarin studenten en wetenschappers ieder op hun eigen manier het maximale uit hun talenten kunnen halen, die ook allemaal verschillend zijn", zei de Leidse rector magnificus en collegevoorzitter Douwe Breimer. "Eis van ons dat we jullie talent uitdagen", hield hij de studenten voor.

Dat daarbij selectie van studenten hoort, blijft voor hem als een paal boven water staan, al is een experiment met selectie van aanstaande eerstejaars aan zijn universiteit al mislukt. De manier waarop Leiden studenten uitkoos voor bepaalde studies bleek niet genoeg onderscheidend te zijn.

Tragere student

Voorman van het hoger beroepsonderwijs Doekle Terpstra waarschuwde bij de Christelijke Hogeschool Nederland in Leeuwarden dat meer ruimte voor excelleren onverlet laat dat ook de tragere student niet uit het oog mag worden verloren.

Dat dreigt volgens hem wel nu het onderwijsstelsel steeds meer wordt toegesneden op de modelstudent. Voor leerlingen met een eigen tempo is geen ruimte meer en de doorstroommogelijkheden voor studenten die op een lager niveau beginnen schieten tekort. "We hebben het kraakbeen tussen de verschillende onderdelen van ons onderwijsstelsel weggesneden.

En in een gewricht waarin het kraakbeen ontbreekt schuren de botten hard langs elkaar. Dat doet heel erg pijn, weet iedereen die dit aan de lijve ondervindt."

Tekort

De landelijke studentenvakbond LSVb is ook bang dat de nadruk op selectie, topstudies en talentontwikkeling ten koste gaat van aandacht voor de doorsnee student. De VNSU kwam maandag met het voorstel voor een brede bachelor, voor de student die niet meteen weet wat hij wil. Daarna kan die zich alsnog specialiseren, maar de studentenbond vreest dat die dan wel kennis tekort komt als de masters in zicht komen.

Op een bredere invoering van het bindend studieadvies, die nu hier en daar al wordt gehanteerd, zit de bond niet te wachten. Voordat studenten de duimschroeven worden aangedraaid, moeten de universiteiten eerst maar eens zorgen voor betere colleges, oordeelt de LSVb.