De knie oogt bobbelig, frustreert topsporters en is bij heel wat ouderen versleten. En voor mooie knieën heeft nog nooit iemand een compliment ontvangen. Toch zit dit gewricht vernuftig in elkaar, bijna zoals een Zwitsers uurwerk.

Aan de operatietafel ziet hij vooral totaal versleten knieën voorbijkomen, maar hoogleraar orthopedie aan de Universiteit Leiden Rob Nelissen spreekt vol bewondering over het gewricht. "Geef mij één apparaat op deze aarde dat zonder onderhoudsbeurt jarenlang meegaat."

"Het is een heel mooi ontwikkeld gewricht, met een minimaal gewicht en maximale bewegingsvrijheid", jubelt Nelissen. "Natuurlijk krijgen sommige mensen artrose, maar lang niet iedereen. Er zijn mensen van honderd jaar die nauwelijks slijtage hebben. Het is wonderlijk dat dat kan."

En dat terwijl de knie tot de zwaarst belaste gewrichten behoort. Als je staat, leunt bijna je hele gewicht erop.

"En als je loopt, komt anderhalf maal je gewicht op de knie terecht. Bij hardlopen 2,5 maal zoveel", zegt Nelissen. "Met sporten heb je acute momenten. Je lichaam draait weg en dan komt er nóg veel meer kracht op zo'n knie terecht."

Knieën hebben kraakbeen als 'smeermiddel'

Bij de knie komen je boven- en onderbeen elkaar tegen. Het ene stevige stuk bot staat recht boven het andere. Als die botten zomaar over elkaar heen zouden schuren, zouden ze aan alle kanten piepen en kraken.

Dat de twee botten het langer dan een maand volhouden, komt dankzij een dun laagje kraakbeen ertussen, vertelt Nelissen. "Kraakbeen bestaat grotendeels uit een soort gel van heel mooie vezels. Kraakbeen is elastisch, het vangt de schokken op." Op beide botuiteinden zit een laagje kraakbeen.

Daartussen zit nog een natuurlijk smeermiddel: synoviale vloeistof. Daardoor schuren de botten niet, maar glijden ze soepel over elkaar heen.

Donutvormig stootkussen tussen botten

Laagjes kraakbeen alleen zijn niet voldoende om slijtage te voorkomen. "De botstukken passen niet perfect op elkaar, maar dat heeft te maken met de beweging", vertelt Nelissen. Het contactoppervlak tussen beide botten is smal, zodat je makkelijk kunt buigen. "Daardoor krijg je puntbelasting. Alle druk komt terecht op een deel van het bot."

Gelukkig is daar de meniscus. "Die zorgt ervoor dat het wel perfect past. Het is een schijfje dat de druk op de twee bolle botuiteinden meer verdeelt." Als een soort donut ligt de meniscus rond de botuiteinden. "De meniscus is ook van kraakbeen, als een soort stootkussen. Dan begrijp je ook meteen dat de meniscus veel te verduren heeft."

Kruisbanden sturen beweging van botten

Maar dan zijn we er nog niet, want de boel moet ook bij elkaar blijven. Dat vraagt om een volgend onderdeel uit de 'blessurehitlijst': de kruisbanden. Zoals de kabels van een brug verbinden de kruisbanden het bovenbeen met het onderbeen.

"De kruisbanden zijn gevlochten en gedraaid. Ze sturen de beweging heel mooi en vangen ook krachten op." Zo kunnen de twee stukken bot toch - in de meeste gevallen probleemloos - langs elkaar draaien.

Knie kwetsbaar door precieze afstelling

Daarom is Nelissen zo enthousiast over de knie. Alles valt in elkaar zoals de onderdelen van een Zwitsers uurwerk. Maar juist deze precieze afstelling maakt het kunststukje kwetsbaar. "Als er één onderdeel ontbreekt, dan hapert die knie."

Geeft je meniscus niet meer thuis, dan neemt de druk op andere onderdelen toe. In dat kraakbeen zitten geen zenuwen, dus je krijgt vaak pas last als zenuwen in je botten pijnsignalen doorgeven.

De boel vervolgens repareren, is buitengewoon complex, om niet te zeggen onmogelijk. Nelissen: "Als je een kapot onderdeel in een auto vervangt, is die weer zo goed als nieuw. Bij ons zal het nooit meer zo perfect worden als voor het letsel."

Zo blijven mensen met knieklachten vaak aanrommelen. Zelfs het polyethyleen van een kunstknie is na 15 tot 20 miljoen keer buigen weer wat versleten. Na vijftien tot twintig jaar is het bij een oudere aan vervanging toe. Bij jongere mensen, die doorgaans meer bewegen, nog eerder. Juist omdat de knie normaal gesproken zo goed werkt, merk je het als er iets misgaat.

Hoe oud is jouw lichaam? Doe de test van Quest