Ongeveer de helft van de bevolking heeft ermee te stellen. Ruim veertig jaar lang. En toch weten we er het fijne niet van. Waarom is menstruatie nog steeds zo’n groot mysterie?

Kan Quest jouw geslacht raden? Doe de test!

Mysterie nummer één: waarom gaat menstruatie vaak met zo veel pijn gepaard? En vooral: waarom vergaat de ene vrouw van de kramp, terwijl de ander vrolijk doorhuppelt? Soms kan een onderliggende aandoening de oorzaak zijn, maar dat hoeft lang niet altijd.

En dan is er nog PMS, dat staat voor premenstrueel syndroom: ook al zo’n groot raadsel, vooral het psychologische aspect. Naast lichamelijke klachten, zoals pijnlijke borsten, staan dingen als prikkelbaarheid, angstigheid, depressie en somberheid op de lijst van PMS-symptomen. Hormonen kunnen knoeien met het brein, dat weten we. Maar hoe dan precies?

Bovendien hebben we niet eens een antwoord op de meest fundamentele vraag rond menstruatie: waarom worden vrouwen überhaupt ongesteld? Wat is het nut ervan? Bijna ieder zoogdier wordt gewoon zwanger, zonder er maandelijks voor te hoeven bloeden.

“De wetenschap is, net als de rest van de maatschappij, in de geschiedenis altijd gedomineerd door mannen.”
Gynaecoloog Richard Legro

Mannenproblemen krijgen vaak voorrang in de wetenschap

Zo veel vragen. Waarom dan nog steeds zo weinig antwoorden? Daar is een hele rits verklaringen voor. Er is een gebrek aan wetenschappelijke interesse en financiering voor onderzoek naar menstruatie.

Dat komt om te beginnen omdat het een vrouwenprobleem is. Als menstruatie alleen het mannelijk geslacht zou aangaan, dan had het er met onze kennis vast anders voorgestaan, denkt Richard Legro, gynaecoloog aan de Penn State College of Medicine (VS). "De wetenschap is, net als de rest van de maatschappij, in de geschiedenis altijd gedomineerd door mannen", zegt Legro. Dat zie je nu nog steeds terug in het onderzoek. "Kijk maar eens hoeveel wetenschappelijke aandacht er is voor erectieproblemen."

Uit een analyse van ResearchGate, een sociaal netwerk voor wetenschappers, blijkt dat er bijna vijf keer meer onderzoek is gedaan naar erectiestoornissen dan naar PMS. Nou zijn zulke problemen ook belangrijk, maar relatief hebben veel minder mannen daar last van. Ongeveer 19 procent van de mannen heeft in de loop van zijn leven een erectieprobleem. Daar staat tegenover dat ongeveer 75 procent van de vrouwen lijdt onder PMS-symptomen.

“Ik heb in vergaderingen gezeten met wetenschappelijke fondsen waarbij vieze gezichten werden getrokken als de woorden 'hevig bloedverlies' vielen.”
Onderzoeker Philippa Saunders

Stigma op menstruatie

Volgens Philippa Saunders, die menstruatie onderzoekt aan de Schotse University of Edinburgh, heerst er een taboe op menstruatie(bloed). In actiefilms kan er niet genoeg bloed van het scherm spatten, maar zodra het uit een vagina komt, willen we er niks van weten. Volgens Saunders is dit het gevolg van de wilde verhalen die eeuwenlang over ongesteldheid de ronde deden. Om een voorbeeld te geven: in 1878 werd nog in het vaktijdschrift British Medical Journal beweerd dat de aanraking van een ongestelde vrouw een stuk varkensvlees zou doen rotten.

Dat ongesteldheid 'een beetje vies' wordt gevonden, beïnvloedt eveneens de hoeveelheid wetenschappelijke aandacht die menstruatie krijgt. Saunders: "Ik heb in vergaderingen gezeten met wetenschappelijke fondsen waarbij vieze gezichten werden getrokken als de woorden 'hevig bloedverlies' vielen." Door de hoge piefen die bepalen waar het geld heen gaat. Als 'ieuw' het enige is wat zij ervan denken, dan weet je al hoe gul ze met de financiering zullen zijn.

Doutzen Kroes praat over ongesteldheid en voorlichting
84
Doutzen Kroes praat over ongesteldheid en voorlichting

Geen proef op de muis

Een tweede ding dat menstruatie-onderzoek in de weg zit: onze meest gebruikte proefdieren, zoals ratten en muizen, worden niet ongesteld. "Dat is zeker een factor die wetenschappelijk onderzoek heeft bemoeilijkt", zegt Frank Tu, gynaecoloog aan de Pritzker School of Medicine in Chicago (VS).

Gelukkig is er in 2016 een muizensoort ontdekt die ook menstrueert: de stekelmuis. De cyclus van dit beestje toont veel overeenkomsten met die van ons. Daarbij is het beestje gemakkelijker in het lab te onderzoeken dan een aap of een vleermuis. De eerste studies met de stekelmuis druppelen langzaam binnen.

Wearables maken onderzoek makkelijker

Volgens Saunders en Tu breken er gouden tijden aan. "Met nieuwe wearable-technologie wordt het ook makkelijker om proefpersonen over een lange periode te volgen, en op een non-invasieve manier", zegt Tu. Zo zullen we vast beter inzicht krijgen in hoe, waarom en wanneer klachten variëren.

Saunders is ook blij dat er meer openheid over menstruatie komt. Comedienne Amy Schumer vertelde trots op de rode loper dat ze een jurk droeg van Vivienne Westwood, schoenen van Tom Ford en een tampon van o.b.. Actrice Lena Dunham twitterde dat de stalkende paparazzi even niet haar grootste probleem waren, omdat ze al voor de dertiende dag ongesteld was (en dat is best wel lang). Wie weet zorgt meer openheid over ongesteldheid uiteindelijk ook voor minder vieze gezichten, en meer onderzoek.

Kan Quest jouw geslacht raden? Doe de test!