In alledaagse gesprekken zeg je heel vaak 'eh' of 'ehm'. Zouden we niet een stuk efficiënter communiceren zonder al dat gestamel? Niet per se. Zes redenen waarom 'eh' zeggen heel handig kan zijn.

1. Aan het woord blijven

Heb je moeite om een verhaal te vertellen zonder onderbroken te worden? Laat dan vaker een 'ehm' vallen.

Volgens Annelies Jehoul, taalkundige vande Katholieke Universiteit Leuven, blijf je dan aan het woord. "In een natuurlijk gesprek heeft 'eh' een functie om de beurt te behouden. Mensen zeggen het om aan te geven dat ze niet zomaar een pauze houden, maar dat ze van plan zijn om nog verder te gaan. Dat doe je bijvoorbeeld als je op zoek bent naar een woord."

2. Een stukje uitwissen

"Hé schat, kun je even de shampoo, eh, de tandpasta aangeven?" Je corrigeert heel snel wat je gezegd hebt, want tandenpoetsen met shampoo is geen smakelijk idee. Op het moment dat je shampoo zegt, heb je zelf al door dat dit niet het goede woord was. Onbewust laat je dan een 'eh' vallen, om aan te geven dat wat je net zei niet helemaal klopte. Volgens Jehoul is de 'eh' in zo'n geval bedoeld als een signaal voor de ander, het is geen middel om wat denktijd voor jezelf te creëren. Deze 'eh' duurt veel minder lang dan de 'eh' als je op zoek bent naar een woord.

3 Verstandig antwoord geven

Soms zijn vragen nogal zwart-wit: 'Wie vind je belangrijker: familie of vrienden?' Jij vindt je familie en vrienden natuurlijk allebei belangrijk. De 'ehm' waarmee je het antwoord op zo'n vraag begint, kondigt aan dat het iets genuanceerder ligt. Ook kan 'ehm' aan het begin van een antwoord duidelijk maken dat je niet de gewenste reactie gaat geven.

Als iemand je bijvoorbeeld uitnodigt om een kopje koffie te komen drinken en je kunt niet, is het beleefder om 'ehm, nee, ik kan niet' te zeggen dan 'nee, ik kan niet'. Het lijkt alsof je even nadenkt, zo komt het minder hard aan.

4. Structuur aangeven

In alledaagse gesprekken gebruiken we vaak opsommingen. Bijvoorbeeld om te vertellen over het menu in dat buffetrestaurant waar je gegeten hebt. "Tussen de verschillende onderdelen van het lijstje gebruik je vaak 'ehm'", zegt Jehoul.

Dit heeft drie functies. Allereerst geeft 'ehm' de categorieën in de lijst aan. Als je bijvoorbeeld klaar bent met de vleesgerechten, zeg je 'ehm' en ga je door met de volgende categorie. Een 'ehm' geeft ook aan dat je iets gaat opnoemen waar je het niet eerder over hebt gehad. Je had voorafgaand aan het lijstje al verteld over de frieten aardappelkroketjes. Maar de gekookte aardappelen had je nog niet genoemd. Voor de luisteraar zijn die dus nieuw. Vaak kondig je die dan aan met 'ehm'.

Tot slot geeft een 'ehm' aan dat je klaar bent met de opsomming. Je sluit de lijst af met een minipauze en gaat verder met het verhaal waarin de opsomming ter sprake kwam.

5. Ongemakkelijke stiltes voorkomen

Het is fijn als een gesprek soepel wisselt van spreker en onderwerp. Maar soms loopt het praatje vast. Of omdat wel duidelijk is dat jij nu iets moet gaan vertellen, maar je even niks meer weet. De kans is groot dat er dan een ongemakkelijke stilte valt.

Met een goeie 'ehm' vul je de stilte, en het levert je ook nog bedenktijd op om te verzinnen waarmee je het gesprek weer vlot trekt.

6. Aandacht vragen

Een 'eh' laat luisteraars beter opletten. Jehoul: "Net na 'eh' komt vaak een moeilijk woord of wat complexe informatie. Je merkt aan de 'eh' dat de spreker nadenkt en daardoor focus je beter op wat komt."

Dat blijkt uit onderzoek van taalwetenschapper Hans Rutger Bosker van het Max PlanckInstituut voor Psycholinguïstiek. In zijn onderzoek kregen deelnemers twee plaatjes te zien. Een plaatje van een hand, iets dat vaak genoemd wordt in een gesprek. En een van een naaimachine, een onverwacht gespreksonderwerp. Er werd hen verteld welke van deze plaatjes ze moesten aanklikken.

Als de opdrachtgever 'eh' zei voordat hij het object benoemde, keken de deelnemers al naar de naaimachine. Ze verwachtten dat er iets lastigs zou komen en klikten ook veel sneller op dat plaatje. Uit een ander experiment van Bosker bleek dat je de informatie die na een 'eh' komt, ook beter onthoudt.

Herken jij de taalvouten? Doe de test van Quest!