Jij houdt van hem en hij van jou. Ook al is het toevallig de minister-president en heb je hem nooit gezien. Fantastisch, zou je denken. Maar wat als zijn liefde slechts een illusie is?

Herken jij de psychische stoornis? Doe de test van Quest

Vanaf het krantenpapier keek Pierre Trudeau, op dat moment de premier van Canada, haar aan. Niet gehinderd door de papieren barrière zag ze iets bijzonders in zijn ogen: de premier was verliefd op haar. Vanaf dat moment keek de 35-jarige bibliothecaresse elke dag naar het nieuws op televisie. Wanneer ze hem zag, voelde ze dat hij tegen haar praatte.

Patiënt E., want zo noemt de Canadese psychiater Mary Seeman (University of Toronto) de bibliothecaresse in haar studie uit 2016, leed aan erotomanie. Volgens schattingen hebben ongeveer vijftien op de 100.000 mensen daar last van, vrouwen ongeveer drie keer zo vaak als mannen. Zij geloven, tegen alle logica in, dat een ander smoorverliefd op hen is.

"Die ander is iemand met een hogere status. Soms is dat een beroemdheid in een ver land, maar vaak is het iemand dichterbij, van vlees en bloed", vertelt hoogleraar psychiatrie Jim van Os van het UMC Utrecht. De knappe dokter bijvoorbeeld, of de pastoor.

Erotomanen zoeken verborgen boodschappen

Voor die grote liefde worden bij erotomanie de vreemdste aanwijzingen opgevoerd. Zo was het voor E. bijzonder dat ze de krantenfoto precies op haar verjaardag tegenkwam. Een andere patiënt van Seeman hield voorbijrijdende auto's in de gaten, omdat er signalen verstopt zaten in hun nummerborden. Dacht ze.

Zulke onwerkelijke gedachtes heten wanen. Niet voor niets valt erotomanie in het handboek van psychiatrie onder de paraplu van waanstoornissen.

Toch ben je niet meteen knettergestoord als je een beetje gelooft in liefdeswanen. "Ik denk dat veel mensen in wat we normale relaties noemen, een gezonde dosis wanen hebben", vertelt psychiater Brendan Kelly van Trinity College in Dublin. "En dat hebben we misschien wel hard nodig. De samenleving legt heel veel druk op romantische relaties. Van tijd tot tijd zijn die waarschijnlijk heel wat minder wonderful dan we zouden willen." Het idee dat de ander van je houdt, zelfs als dat even niet zo is, is dan heel prettig.

Een bibliothecaresse werd verliefd op toenmalig Canadees premier Pierre Trudeau. (Foto: Wikimedia Commons/Chiloa (CC BY-SA 3.0))

Eenzaamheid speelt vaak grote rol

Wat zorgt ervoor dat een verliefdheid omslaat in een waan? "Vaak ligt er eenzaamheid aan ten grondslag", vertelt Van Os. Er is geen goede vriend of vriendin die je eraan herinnert dat Beyoncé haar liedjes niet voor jou zingt. En dat je dus ook geen trouwring voor haar hoeft aan te schaffen.

Toch is niet elke erotomaan een eenzame man of vrouw. Kelly: "Eenzaamheid speelt een rol, maar niet zo sterk als je zou denken. Erotomanen zijn vaak wel mensen die moeilijkheden hebben en meer afgezonderd zijn. Maar ook mensen met een schijnbaar gelukkig huwelijk kan het overkomen."

Daarnaast heeft een deel van de patiënten met een liefdeswaan nog 'iets' anders, zoals een bipolaire stoornis, schizofrenie of een depressie. Maar wat er precies voor zorgt dat iemand in liefdeswanen vervalt, is lastig te zeggen.

“Mensen veranderen niet makkelijk wat ze geloven.”
Psychiater Brendan Kelly

'Verliefdheid is vaak pijnlijk'

Zijn erotomanen zelf gewoon in een prettige staat van verliefdheid? Niet echt, denkt Van Os. "Verliefdheid is vaak pijnlijk. Je krijgt als erotomaan geen antwoord. Dat zorgt voor onrust en teleurstelling."

Omdat mensen zo overtuigd zijn dat de ander hun gevoelens wel beantwoordt, ondernemen ze vaak actie. Ze gaan brieven schrijven of duiken op bij iemands huis. In extreme gevallen kan een patiënt zelfs gewelddadig worden, al komt dat weinig voor, benadrukt Van Os. "Mensen zien gekte zo vaak als iets engs, en denken dat het gevaarlijk is. Maar erotomanie is niet gevaarlijk."

Gaat zo'n onbeantwoorde liefde vanzelf weer over? "Het wisselt", vertelt psychiater Kelly. "Soms wel. Soms verandert het liefdesobject ook. Bij de meeste patiënten verdwijnt de waan nooit helemaal. Wel vervagen de gevoelens na een tijdje."

Ook in therapie is dat het doel, legt de psychiater uit. "Mensen veranderen niet makkelijk wat ze geloven. Ik heb zelden een gesprek waarin de patiënt zegt: 'Ik heb nu mijn mening veranderd.' Zo werkt het ook bij erotomanie. Na een behandeling zegt iemand niet: 'Die ander was toch niet verliefd op me', maar eerder: 'Ik begrijp nu dat het gecompliceerder is en ik laat haar nu met rust.'"

Herken jij de psychische stoornis? Doe de test van Quest