SRON-astronoom Jelle de Plaa is betrokken bij de ontwikkeling van een 'Nederlandse' ruimtecamera, waarvan de eerste versie nu klaar is om te worden getest. Aan de hand van een bezoek aan de Mauna Kea-vulkaan op Hawaï legt hij uit waarom sterrenkundigen zo vaak de hoogte of zelfs de ruimte opzoeken.

Kijk voor meer informatie bij Wetenschap.nu.

De Mauna Kea is één van de beste plekken ter wereld om sterren te kijken. De grote telescopen helemaal op de top kun je niet te bezoeken, maar je kunt wel de berg op om naar de zonsondergang en de sterrenhemel te kijken. Op deze hoogte zit er weinig vocht en stof in de lucht, waardoor het zonlicht niet veel wordt verstrooid en fel blijft.

Dit is de reden dat veel sterrenkundigen zo graag telescopen op grote hoogte zetten. Vocht in de lucht zorgt ervoor dat sterlicht zwakker wordt en er een lichte waas over de hemel komt. Voeg daar nog lichtvervuiling aan toe en het wordt bijna onmogelijk om bijvoorbeeld lichtzwakke melkwegstelsels te zien.

Op 3 kilometer hoogte is dit vocht er nauwelijks. Verder houdt water in de lucht infrarood licht tegen, dus als je op zoek wil naar water in het heelal, dan kun je maar beter een telescoop op een hoge berg bouwen of de ruimte in lanceren.

Een mistboog bovenop Mauna Kea. Voor het meten van röntgenstraling uit het heelal is zelfs de atmosfeer op een berg nog te dik. (Foto: Jelle de Plaa)

Voor andere metingen moet een telescoop de ruimte in

Voor het meten van röntgenstraling uit het heelal - waarmee onder meer neutronensterren, supernovaresten, gammaflitsen en zwarte gaten kunnen worden bestudeerd - is zelfs de atmosfeer op een berg nog te dik en moet je echt met een telescoop de ruimte in.

Over iets meer dan tien jaar gaat bijvoorbeeld de Europese röntgentelescoop Athena in de ruimte waarnemingen doen, waarvoor ruimteonderzoeksinstituut SRON een van de twee camera's levert. Instrumentmakers van SRON hebben eind februari in hun zogenoemde cleanroom in Utrecht de eerste versie van deze camera in elkaar gezet, die nu uitgebreid kan worden getest. Met zijn ruim drieduizend pixels en een spectrale resolutie van 2.5 eV moet de camera voor doorbraken zorgen in onze kennis over superzware zwarte gaten en hete gasstructuren in het heelal.

De behuizing van de camera voor de ruimtetelescoop Athena (foto: SRON)