Mannen en vrouwen rijden in dezelfde trein en gaan naar hetzelfde strand, maar ze maken gebruik van andere wc's. Hoe is dat zo gekomen?

Kan Quest jouw geslacht raden? Doe de test!

Het openbaar toegankelijke toilet op het station, op het werk of in een restaurant is een van de laatste voor mannen en vrouwen gescheiden ruimtes.

De meeste mensen trekken hier niet eens hun wenkbrauwen voor op. Het is een plek waarvan we verwáchten dat we met alleen heren of dames onder elkaar zijn. En niet met het andere geslacht.

Gescheiden wc's zijn een relatief nieuw verschijnsel. De meeste huizen kregen pas aan het einde van de negentiende of het begin van de twintigste eeuw een echt toilet in huis. Voor die tijd deden we onze behoefte nog in een emmer, op een po of in een soort openbaar toilet ergens in de buurt van je huis. Dat was in de meeste gevallen niet meer dan een gammel hokje boven een beerput.

Iedereen hing boven hetzelfde gat, man én vrouw. En plassen? Dat deden mannen al eeuwenlang gewoon op straat, ergens tegen een muur.

Niet meer op straat plassen

Mannen kregen in de negentiende eeuw hun eigen wc's op straat. Ziekten zoals cholera, die ook in Nederland flink wat slachtoffers eisten, maakten duidelijk dat hygiëne belangrijk was. Op straat urineren werd verboden en er werden urinoirs aangelegd. Een andere mogelijkheid: in een kroeg naar het toilet gaan.

Voor vrouwen waren beide geen optie. Een damesurinoir is er nog steeds niet en van een nette dame werd verwacht dat ze niet in een kroeg kwam. De werelden van mannen en vrouwen waren in het begin van de negentiende eeuw behoorlijk gescheiden. Vrouwen hoorden niet thuis in de openbare ruimte, was de algemene opvatting.

Vrouwen krijgen eigen wagon

Aparte wc's voor vrouwen in de openbare ruimte waren dus niet eens nodig. In de loop van de negentiende eeuw kwamen steeds meer vrouwen in de mannenwereld terecht. Bijvoorbeeld doordat ze in fabrieken werkten.

Toch bleef het ideaal bestaan van verschillende leefwerelden voor mannen en vrouwen. Als vrouwen ook gebruik wilden maken van de dingen waar mannen van konden genieten, dan kon dat vaak in aparte ruimtes. Zo was er bijvoorbeeld eind negentiende eeuw in Scheveningen een gescheiden strand voor mannen en vrouwen. De dames moesten hun kaartjes voor dit strand bij het damesloket kopen, de heren bij het herenloket.

Nog in 1910 werd er voor de Nederlandse Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen een rijtuig met een speciaal gedeelte voor vrouwen gebouwd. Dit vrouwenrijtuig heeft doorgereden tot na de Tweede Wereldoorlog.

Enorme preutsheid in de twintigste eeuw

Naast de scheiding van de harde publieke mannenwereld en de huiselijke vrouwenwereld, bestond er in de negentiende eeuw ook een enorme preutsheid. Je neus snuiten, hoesten, krabben, poepen en plassen deed je niet in het openbaar.

Aparte damesplekken, zoals rijtuigen, werden vooral gemaakt om de zwakkere vrouw te beschermen tegen de mannen. In die tijd van seksescheiding en preutsheid ontstonden de eerste aparte heren- en damestoiletten. Ze verrezen op plekken waar mannen en vrouwen noodgedwongen samenkwamen én waar ze naar de wc moesten kunnen, zoals in de fabrieken.

De kwetsbare vrouwen moesten in alle privacy naar de wc kunnen om hun deugdzaamheid te waarborgen. Als een man een vrouw de wc in kon zien gaan, werd dat al een probleem gevonden.

Veel gescheiden ruimtes, zoals vrouwenstranden, bestaan gelukkig al lang niet meer. Maar onze preutsheid bestaat nog wel. De laatste paar jaar zijn er, bijvoorbeeld in universiteiten, hier en daar genderneutrale toiletten geopend. Maar dat zijn er slechts een handjevol vergeleken met de enorme hoeveelheid aparte wc's voor elk geslacht. Die houden voorlopig hardnekkig stand.

Kan Quest jouw geslacht raden? Doe de test!