NU.nl checkt berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Wetenschappers hebben definitief bewezen dat mobiele telefoons kanker veroorzaken."

Oordeel: onwaar

In een Facebook-bericht van 6 december waarschuwt Leef Bewust voor de gevaren van de mobiele telefoon. Volgens het bericht is er nu een "definitief tienjarig onderzoek", dat heeft aangetoond dat telefoons die werken met 2G en 3G kanker veroorzaken. Ook andere websites berichten over het onderzoek. Waar komt dit onderzoek vandaan, en klopt het?

Waar komt het vandaan?

Het bericht van Leef Bewust is gebaseerd op een stuk van de Britse krant The Mirror uit november 2018. In dit bericht vertelt wetenschapper John Bucher dat hij en zijn onderzoeksteam aanwijzingen hebben gevonden dat er een verband is tussen de straling waar mobiele telefoons op werken en tumoren in mannelijke ratten.

The Mirror schrijft dat volgens het onderzoek ratten die blootgesteld zijn aan telefoonstraling vaker tumoren ontwikkelen dan ratten die niet aan deze straling zijn blootgesteld.

Wat voor straling is er onderzocht?

Het soort straling waar mobiele telefoons op werken, wordt radiofrequente straling (RF-straling) genoemd. RF-straling wordt gebruikt voor radio, televisie en mobiele communicatie. Verschillende toepassingen maken gebruik van verschillende frequenties. 3G maakt in Nederland bijvoorbeeld gebruik van een andere frequentie dan 4G.

RF-straling kan hiernaast verschillende intensiteiten hebben. Het is bekend dat RF-straling met een hoge intensiteit het lichaam een beetje kan opwarmen, wat slecht kan zijn voor de gezondheid. Daarom zijn er in Nederland limieten voor de intensiteit van RF-straling. Onder deze limieten zorgt straling niet voor opwarming.

Wat staat er in het onderzoek?

Toch zijn sommige mensen bang dat de mobiele telefoon bij normaal gebruik kanker kan veroorzaken. Het onderzoek waarover The Mirror schreef, wordt gebruikt om deze gedachte te ondersteunen

Het onderzoek is in november 2018 gepubliceerd en is uitgevoerd door het National Toxicology Program (NTP). Dit is een Amerikaans overheidsinstituut dat de schadelijkheid van stoffen onderzoekt. Het instituut bracht twee onderzoeken uit: één over experimenten bij ratten en één over experimenten bij muizen. Op beide diersoorten zijn dezelfde proeven gedaan.

De onderzoekers schrijven dat bij muizen geen duidelijke effecten van de straling van mobiele telefoons is gevonden.

Mannelijke ratten kregen vaker tumoren

Bij ratten werd bij een twee jaar durend experiment, waar 1.260 ratten onderdeel van waren, wel een effect gevonden. De onderzoekers vonden dat mannelijke ratten vaker een bepaald soort tumor in het hart hadden als ze waren blootgesteld aan RF-straling. Dit type tumor is bij mensen zelden kwaadaardig. Bij vrouwelijke ratten werd geen duidelijk effect van de straling van mobiele telefoons gevonden.

Opvallend genoeg bleken mannelijke ratten die blootgesteld waren aan RF-straling de twee jaar durende onderzoeksperiode vaker te overleven dan de mannelijke ratten die niet waren blootgesteld aan straling.

Wat is er nu bekend?

De onderzoekers schrijven zelf dat op basis van hun onderzoek geen conclusies kunnen worden getrokken over de effecten van mobiele straling op mensen. Daarnaast stellen ze dat het biologische proces waardoor RF-straling mogelijk kanker kan veroorzaken, nog steeds onbekend is. Ook weten de onderzoekers niet waarom RF-straling alleen gevaarlijk leek voor mannelijke ratten, en niet voor vrouwelijke ratten of muizen.

De wetenschappers stellen dat de tijd en de intensiteit van de straling waaraan de dieren in het onderzoek zijn blootgesteld, vele malen hoger was dan de straling waar de mens aan wordt blootgesteld met een telefoon.

Beperkingen onderzoek

Het onderzoek van het NTP kreeg op verschillende punten kritiek. De internationale commissie voor bescherming tegen niet-ioniserende straling (ICNIRP) schreef bijvoorbeeld dat het NTP enorm veel dingen tegelijk heeft getest: verschillende soorten kanker, verschillende intensiteiten straling en muizen en ratten.

Het probleem van heel veel zaken testen, is dat het aannemelijk is dat er een resultaat wordt gevonden dat betekenisvol lijkt, maar dat het is ontstaan door toeval. Mogelijk is het dus toeval dat mannelijke ratten in dit onderzoek langer leefden als zij werden blootgesteld aan RF-straling. Maar het is dus ook mogelijk toeval dat deze ratten meer tumoren in het hart hadden.

De uitkomsten waren volgens het ICNIRP ook niet in lijn met wat we al weten over RF-straling en kanker. In eerdere onderzoeken waren er vooral zorgen over een bepaald type breintumoren door straling. Er werd in de studie van het NTP geen duidelijke toename van dit type kanker gevonden.

Conclusie

Eén langdurig onderzoek vond aanwijzingen dat de straling van mobiele telefoons kanker bij mannelijke ratten veroorzaakt. Dit is zeker geen 'definitief bewijs' dat mobiele straling kanker kan veroorzaken. Het is mogelijk dat de uitkomsten van het onderzoek door toeval kunnen worden verklaard.

Er is bovendien helemaal niet onderzocht of mobiele telefoons bij mensen kanker kunnen veroorzaken.

We beoordelen de stelling "Wetenschappers hebben definitief bewezen dat mobiele telefoons kanker veroorzaken" als onwaar.