Het Living Lab, of Levend Lab lijkt tegenwoordig een nieuw magisch sleutelwoord voor succes in onderzoek en innovatie. In werkelijkheid is de definitie ervan nogal onduidelijk. En voor de meeste mensen is Living Lab nog steeds een buitenaardse term. Toch is zo’n levend laboratorium een waardevol middel voor de wetenschap en innovatie. Niet in de laatste plaats door de samenwerking tussen verschillende disciplines.

Kijk voor meer informatie op Wetenschap.nu.

De echte wereld is complex. En dat wil zeggen dat vooral in de sociale wetenschappen onderzoeksresultaten lastig zijn te vertalen naar de dagelijkse realiteit. De echte wereld, in tegenstelling tot een gecontroleerde laboratoriumomgeving, bestaat uit veel factoren die vaak met elkaar verband houden en die de mens in gedrag en welzijn aanzienlijk kunnen beïnvloeden. Die factoren kunnen onderzoekers niet allemaal meten, laat staan controleren. Neem bijvoorbeeld agressief gedrag.

Agressie is emotiegedreven en zeer impulsief gedrag, dat sterk wordt beïnvloed door persoonlijke omstandigheden. Bijvoorbeeld door een slechte dag op het werk of een ruzie met een geliefde. Daarnaast kunnen fysiologische redenen, zoals gebruik van drugs of alcohol, of de aanwezigheid van agressieve signalen in de omgeving, factoren van invloed zijn.

Het feit dat agressie extreem contextafhankelijk is, betekent dat we, om die te begrijpen en te voorkomen, de dynamiek ervan moeten bestuderen in de context waar het gebeurt: de echte wereld. Maar omdat zoveel verschillende factoren agressie oproepen, is het vastleggen in de praktijk, en vooral in de openbare ruimte, een enorme uitdaging.

In een Living Lab kunnen wetenschappers onderzoek 'in het wild' doen

Recente technologische ontwikkelingen hebben geleid tot het concept van een Living Lab. Een innovatief fenomeen met veel potentie om onderzoek naar menselijk gedrag te ondersteunen. Op basis van mijn onderzoekservaring volg ik de opvatting dat Living Lab niet op een specifieke fysieke locatie is gevestigd.

Een levend laboratorium is een realistische onderzoekssituatie, met duidelijke sociale en/of fysieke grenzen, waar technologie beschikbaar is om te meten en in te grijpen in onze levens. Op die manier kunnen we goed gedefinieerde onderzoeksvragen beantwoorden en, het allerbelangrijkst, maatschappelijke problemen aanpakken.

Het grote wetenschappelijke voordeel van zo’n levend laboratorium is dat wetenschappers er onderzoek 'in het wild' kunnen doen. In het voorbeeld van agressie in de openbare ruimte, kunnen wetenschappers in een Living Lab onderzoeken hoe agressie zich ontwikkelt, bijvoorbeeld ‘s nachts in de stad. Het is de kunst om die kennis vervolgens om te zetten in technologische en sociale aanpassingen. Denk aan intelligente oplossingen voor straatverlichting om agressie te voorkomen.

Ultiem doel is leefomgeving verbeteren door verantwoord onderzoek en ontwerp

Dit vereist een breed scala aan kennis. We moeten buiten onze ‘comfortzone’ onderzoeken. Dit houdt in dat we van elkaar moeten leren door elkaars methoden, theorieën en modellen aan te passen en over te nemen. Dat vereist veranderingen in de samenwerking tussen wetenschappelijke disciplines, en eigenlijk nog meer.

Maar, net als in een wiskundige vergelijking met een toenemend aantal onbekende variabelen, leiden meer partners tot meer complexiteit. Daardoor is samenwerking in het levende laboratorium op zichzelf al vaak een grote uitdaging. Er is dus meer onderzoek nodig naar die samenwerking en hulpmiddelen die een Levend Lab verder zouden kunnen verbeteren.

Het ultieme doel van een Living Lab is natuurlijk om onze leefomgeving te verbeteren door middel van verantwoord onderzoek en ontwerp. Onderzoek en ontwerp die bedoeld zijn aan ons fysieke en mentale welzijn te bijdragen en om onze snelle levens gemakkelijker te maken.