Vrouwelijke vissen kiezen ervoor om zich voort te planten met vissen van andere soorten, bijvoorbeeld omdat ze de beoogde partner niet goed kunnen zien of omdat de kleuring van die vis aantrekkelijk is. Hierdoor kunnen langzamerhand nieuwe soorten ontstaan, schrijven biologen uit de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Zambia, Zweden en Zwitserland in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications.

Biologen onderzochten ongeveer tweeduizend vissen en het DNA van ruim vierhonderd vissen van de cichliden-familie, die leven in twee zoetwatermeren in het oosten van Afrika.

Cichliden zijn vissen die veel lijken op baarzen. De familie bevat minstens 1.650 soorten, waardoor het een van de grootste families van gewervelde dieren op aarde is. Het zijn populaire vissen om in aquaria te houden en de meeste wilde cichliden leven in Afrika.

In het Mwerumeer, dat tussen Zambia en de Democratische Republiek Congo ligt, ontdekten de wetenschappers meer dan veertig nieuwe vissoorten, die al ruim een miljoen jaar bestaan. Deze nieuwe soorten zijn ontstaan doordat vrouwelijke cichliden een partner kozen die tot een andere vissoort behoort.

Dat de vissen onderling voortplanten, is volgens de wetenschappers onwaarschijnlijk, omdat ze allemaal andere uiterlijke kenmerken, zoals kleurpatronen, hebben. "Alsof je van een paard verwacht dat hij zich voortplant met een kat, omdat ze allebei vier poten en een staart hebben", aldus de biologen.

Vrouwtjes kozen 'verkeerde' partner bij slecht licht

Om te achterhalen waarom een vissoort er toch voor kiest om met een ander soort voort te planten, observeerden de biologen een aantal vissen ook in een laboratorium.

Daar konden de wetenschappers zien hoe vrouwtjes mannetjes kozen voor andere soorten, bijvoorbeeld omdat de kleurpatronen op hun soortgenoten leken. Bij slecht licht leken de vrouwtjes geen onderscheid te kunnen maken tussen soorten, omdat ze de kleuren niet goed konden zien.

Het internationale team van biologen concludeerde dat dit fenomeen van 'verkeerde' partnerkeuze al een miljoen jaar plaatsvindt in het Mwerumeer.

Na ongeveer een miljoen jaar evolutie zijn de vissen helemaal aangepast aan het beschikbare eten in de Afrikaanse meren. Sommige varianten eten insectenlarven of algen, terwijl andere grote tanden hebben ontwikkeld en roofdieren zijn geworden.

Soorten kwamen miljoen jaar geleden samen

Verschillende soorten cichliden uit Zambia en Congo kwamen samen toen het meer in de loop van de jaren werd gevormd. De wetenschappers vermoeden dat het meer vroeger erg troebel was, waardoor de vissen elkaar niet goed konden zien en dus niet goed zien met wie ze voortplantten.

Het proces van voortplanting tussen soorten wordt 'hybridisatie' of 'bastaardering' genoemd en wordt meestal als iets slechts gezien, omdat bijvoorbeeld bestaande soorten kunnen verdwijnen en biodiversiteit afneemt. Omdat het Mwerumeer echter krioelt van leven, is bastaardering volgens de wetenschappers wellicht toch niet altijd zo schadelijk als eerst gedacht.