De Italiaanse astronaut Luca Parmitano bestuurde afgelopen week een robot in Katwijk vanuit het Internationale Ruimtestation ISS. De rit van deze robot, een Europees wagentje genaamd Analog-1, was de eerste grote proef van een robot die handmatig werd bestuurd vanuit de ruimte.

Analog-1 staat opgesteld in een hangar op de voormalige militaire vliegbasis in Valkenburg, in de gemeente Katwijk. Hier is een parcours gebouwd waar Analog-1 overheen moet. De testrit wordt uitgevoerd door Europees Ruimtevaartagentschap ESA.

Op drie plekken in het parcours zijn 'maanlandschappen' gemaakt. Hier zal Parmitano 'maanstenen' oprapen, om deze in een bakje voorop Analog-1 te plaatsen.

Camera's bovenop de rover en aan de grijparm van het apparaat laten Parmitano meekijken met Analog-1. Ook kan de astronaut voelen wat de grijparm voelt door middel van een speciale joystick, die bijvoorbeeld stroever beweegt als de arm iets zwaars vasthoudt.

Het parcours dat Analog-1 moet afleggen. Op de eilanden van grind moet de rover stenen rapen. (Foto: Thomas Kragten)

Astronaut overlegt vanuit ISS met onderzoekers in Keulen

Op een beeldscherm in de zaal kunnen toeschouwers zien hoe Parmitano in het ISS plaatsneemt bij een bedieningspaneel. Onder toeziend oog van een handvol ESA-medewerkers begint de robot langzaam te rijden. Na een paar minuten arriveert het wagentje bij het eerste landschap en moet Parmitano stenen gaan rapen.

"Parmitano bepaalt niet geheel zelf welke stenen hij zal meenemen", vertelt systeemingenieur Jessica Grenouilleau, die in Katwijk aanwezig is. De Italiaan overlegt met een team van geologen, dat meekijkt vanuit het Europese Astronautencentrum in Keulen.

De astronaut graait naar een microfoon die aan een kabel om hem heen zweeft en begint de stenen zo accuraat mogelijk te beschrijven. Samen met de wetenschappers bepaalt de astronaut welke voorwerpen meegaan. De gekozen stenen worden opgepakt met de grijparm, om met een doffe bonk in het bakje van de rover te landen.

Op beeldschermen in de zaal kunnen toeschouwers Parmitano volgen tijdens de test. (Foto: Thomas Kragten)

Robot moet leefomgeving voor astronauten kunnen bouwen

Wanneer Analog-1 bij het laatste maanlandschap arriveert, plaatsen ESA-medewerkers een doos met verschillende knoppen en schakelaars naast de baan. Hiermee willen de ingenieurs testen of Parmitano met de rover ook een machine kan bedienen.

Robots als Analog-1 moeten bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden om leefomgevingen voor astronauten op andere hemellichamen te bouwen. Hiervoor zal de robot meer moeten kunnen dan alleen stenen grijpen.

"De taken op de doos zijn een bonusactiviteit, in het geval dat we tijd overhouden", vertelt Grenouilleau. Nadat Parmitano het parcours succesvol heeft afgelegd, is de tijd echter op. Desalniettemin bestempelt ESA de test als geslaagd.

De doos met verschillende opdrachten voor Analog-1. (Foto: Thomas Kragten)

Robot is onderdeel van experimentenreeks

Analog-1 hoort bij METERON, een reeks experimenten waarmee ESA en internationale partners robots bouwen die astronauten handmatig bedienen op afstand. Bij een eerder experiment werd bijvoorbeeld een Canadese rover bestuurd vanuit het Duitse Darmstadt.

Machines op andere hemellichamen zijn niet nieuw. Zo rijden er al verschillende rovers rond op de maan en Mars. Het verschil is dat deze rovers grotendeels autonoom zijn, waar rovers als Analog-1 handmatig worden bestuurd.

Automatische robots kunnen minder dan mensen, stelt ESA. Daarom wil het agentschap machines creëren die mensen zo makkelijk kunnen besturen, dat een astronaut kan werken op gevoel zonder dat ingewikkelde besturingssystemen dat belemmeren.

In de toekomst moeten astronauten onder meer robots op de maan kunnen gebruiken vanuit de beoogde 'Lunar Gateway', een ruimtestation dat om de maan draait. Vanuit de Lunar Gateway kan dan een astronautenwoning op het maanoppervlak worden gebouwd.

Analog-1 opgesteld voorafgaand aan de test. (Foto: ESA Technology en ESA METERON)