Enkele eeuwen terug waren specerijen letterlijk peperduur. Gekruid eten is best lekker, maar waarom zou je je blauw betalen voor een snufje peper of nootmuskaat?

Wat weet jij van de Gouden Eeuw? Doe deze test van Quest

Voor de prijs van 1 pond nootmuskaat kon je meer dan 100 liter bier kopen. 1 pond peper kostte evenveel als 30 liter bier. Specerijen waren duur in de Gouden Eeuw, maar in Europa aten we ze ook al eeuwen eerder. En toen was het nog veel duurder.

Peper was al bekend bij de Grieken en Romeinen. De Romeinen noemden het piper, dus waar de naam vandaan komt is wel duidelijk. In die tijd moest de specerij nog een maandenlange reis afleggen.

Via handelaren in Perzië kwam het spul uit Oost-Azië richting Europa. Totdat Europese handelaren met schepen rond Afrika begonnen te varen, was dat de enige weg waarop kruiden en specerijen Europa haalden.

Dat verklaart meteen de gepeperde prijs. Ze moesten nog stap voor stap ingevoerd worden via de specerijenroute. Peper groeide bijvoorbeeld vooral in India. Via tussenhandelaren werd het langs de Indische Oceaan richting de oostkust van Afrika gebracht. Daar was een stuk over land niet te voorkomen, door het droge Egypte.

Vervolgens ging de handel per boot verder: via de Nijl en de Middellandse Zee. Vele maanden nadat de vracht vertrokken was en vele tussenhandelaren verder, kwamen de smaakmakers in Europa aan. Je haalde dus een wel heel exclusief product in huis. Logisch dus dat je er meer voor moest betalen dan nu in de supermarkt.

Kruid doet goed

Maar toch: waarom zou je grif betalen voor een snufje peper? Het is geen waardevaste investering: je gooit de specerij over je biefstuk, hap, slik, weg.

Juist met exclusieve specerijen konden rijkelui anderen eeuwenlang inpeperen dat hun portemonnee goedgevuld was. En laten zien dat je geld had, was ook in vroegere tijden wat waard. In luxe Romeinse kookboeken stonden al recepten waar peper voor nodig was.

Specerijen waren bovendien belangrijker dan nu. Vlees werd vaak gepekeld voor de houdbaarheid, maar was daardoor eentonig van smaak. Daar konden specerijen het verschil maken. En dan werden aan veel specerijen ook nog geneeskrachtige effecten toegeschreven.

Nootmuskaat zou bijvoorbeeld helpen tegen diarree, huiduitslag en slechte adem, was lange tijd het idee. Kaneel werkte dan weer tegen nierstuwing en verkoudheid en peper was goed voor de hersenen. Genoeg reden om daarvoor eeuwenlang in de buidel te tasten.

Monopolie verhoogt prijzen

Toch doen dure specerijen vooral aan de Gouden Eeuw denken. Ze hielpen de Nederlanden om in de zeventiende eeuw schatrijk te worden. Dat lijkt onlogisch, want de import werd, door de scheepvaart, vanaf de zestiende eeuw juist een stuk gemakkelijker. Dat leidde nauwelijks tot een afname van de prijzen, omdat de VOC de winst lekker in eigen zak stak.

De Compagnie deed er alles aan om een monopolie te veroveren op de handel in exclusieve specerijen. Dat ging er niet zachtzinnig aan toe. Lokale leiders werden gedwongen alleen met Nederland handel te drijven. Wie niet meewerkte, werd aangevallen en de VOC liet concurrerende plantages omhakken.

Het lukte de VOC een monopolie op nootmuskaat, foelie en kruidnagel te veroveren. Dat leidde in Europa tot torenhoge prijzen. Niet omdat het verbouwen zo duur was, maar omdat de VOC de prijs kon bepalen. De inkoop van nootmuskaat in Azië kostte de VOC bijvoorbeeld 5 cent per pond. In Europa lag de verkoopprijs op 4 gulden. De prijs lag dus tachtig keer hoger. Kruidnagel ging voor minimaal het tienvoudige over de toonbank.

Daling zet in

Ook voor peper probeerde de VOC een monopolie te krijgen, maar dat lukte niet. Het productiegebied was zo groot, dat ook bijvoorbeeld de Engelsen de populaire specerij richting Europa konden verschepen. De VOC voerde ongeveer de helft van alle peper in Europa aan en boekte nog flinke winst. Maar de VOC kon niet de hoofdprijs vragen, zoals bij nootmuskaat en kruidnagel.

In de Gouden Eeuw begon de prijs van peper te dalen: het aanbod nam toe dankzij de concurrerende aanbieders. Peper was vanaf het eind van de Gouden Eeuw dus niet peperduur meer. Uiteindelijk bleken ook de andere monopolies onhoudbaar. Vanaf de achttiende eeuw werden daardoor vrijwel alle specerijen een stuk betaalbaarder.

Wat weet jij van de Gouden Eeuw? Doe deze test van Quest