NU.nl checkt berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Kinderen die zonder religie zijn opgevoed, zijn aardiger."

Oordeel: onbewezen

Begin september schreven onder meer Metrotime.be en Zita dat Amerikaans onderzoek aantoont dat kinderen die zonder God opgroeien aardiger zijn. Uit het onderzoek, dat in zes verschillende landen is uitgevoerd, zou blijken dat religieuze kinderen minder vriendelijk zijn en minder empathie hebben.

Op het moment dat deze websites erover publiceerden, was het onderzoek echter al ruim een maand eerder ingetrokken vanwege een rekenfout.

Waar komt het vandaan?

Het Amerikaanse onderzoek waar onder meer Zita zich op baseerde, is op 5 november 2015 gepubliceerd. In dit onderzoek keken psychologen naar kinderen tussen de vijf en twaalf jaar in Canada, China, Jordanië, Turkije, Zuid-Afrika en de Verenigde Staten. De onderzoekers wilden onder meer weten of religie ervoor zorgt dat kinderen vrijgeviger en altruïstischer zijn.

Ze onderzochten dit door kinderen stickers te geven en aan hen te vragen de stickers te verdelen onder zichzelf en een afwezig ander kind. Als kinderen minder stickers voor zichzelf hielden, waren ze altruïstischer. De kinderen uit religieuze gezinnen bleken volgens de onderzoekers minder altruïstisch dan kinderen uit ongelovige gezinnen.

Daarnaast scoorden kinderen met een religieuze achtergrond in dit onderzoek ook hoger op 'gemeenheid'. Nadat iemand iets verkeerd had gedaan, keurden zij heftige straffen eerder goed.

Waarom klopt het niet?

In 2016, ruim een jaar na het verschijnen van dit onderzoek, publiceerde een andere groep wetenschappers een heranalyse van de onderzoeksresultaten. Ze hadden bij het bekijken van het originele onderzoek namelijk een rekenfout ontdekt.

De auteurs van het originele onderzoek hadden geprobeerd in hun berekening rekening te houden met het gegeven dat de mate van altruïsme mogelijk afhankelijk is van het land waar de kinderen in wonen. Maar in dit gedeelte van de berekening hadden ze per ongeluk een fout gemaakt.

De onderzoekers die de analyse opnieuw uitvoerden, verbeterden deze fout en ontdekten dat in geen enkel land religieuze kinderen minder altruïstisch zijn dan ongelovige kinderen. Een religieus kind uit de VS is dus bijvoorbeeld gemiddeld niet meer of minder vrijgevig dan een niet-religieus kind uit de VS.

Ook op de eigenschap 'gemeenheid' werd bij de heranalyse geen verschil tussen religieuze en ongelovige kinderen gevonden.

De leeftijd en het land waar de kinderen in leefden, hadden volgens dit onderzoek wel invloed op altruïstisch gedrag. Ze ontdekten dat oudere kinderen gemiddeld vrijgeviger waren en kinderen in Zuid-Afrika en Turkije gemiddeld minder vrijgevig. Het aantal onderzochte kinderen per land was echter laag. Er deden 196 kinderen uit Turkije en 188 kinderen uit Zuid-Afrika mee.

Onderzoek is teruggetrokken

Naar aanleiding van de kritiek op het onderzoek hebben ook de auteurs van het originele onderzoek zelf hun berekeningen opnieuw uitgevoerd.

Daarbij stuitten zij op dezelfde rekenfout. Het onderzoek is officieel ingetrokken op 5 augustus 2019.

Wat blijkt uit ander onderzoek?

We hebben geen ander onderzoek gevonden waarin religieuze kinderen op deze manier met niet-religieuze kinderen zijn vergeleken. Een onderzoek onder volwassenen uit 2016 toonde aan dat religieuze mensen gemiddeld vrijgeviger waren dan niet-religieuze personen. Eerder onderzoek uit 2011 toonde juist helemaal geen verband tussen religie en sociaal gedrag aan. Waarom de onderzoekers tot verschillende conclusies zijn gekomen, is nog niet duidelijk.

Hoe bewust mensen zich van hun eigen religie zijn, lijkt in ieder geval invloed te hebben. Uit een analyse van 93 onderzoeken bleek dat religieuze mensen zich socialer gedragen als zij tijdens een experiment actief worden herinnerd aan hun geloof.

Conclusie

Het onderzoek dat zou aantonen dat kinderen uit niet-religieuze gezinnen aardiger zijn, bleek een rekenfout te bevatten. Dit hebben de auteurs van het onderzoek ook zelf bevestigd en het wetenschappelijke artikel is teruggetrokken. Vergelijkbaar onderzoek hebben we niet gevonden.

We beoordelen de stelling "kinderen die zonder religie zijn opgevoed, zijn aardiger " als onbewezen.