Patiënten die voor, tijdens en na een operatie via een koptelefoon naar muziek luisteren, hebben minder verslavende pijnmedicatie nodig, blijkt zaterdagavond uit onderzoek van het Erasmus MC. Het ziekenhuis voert het gebruik van koptelefoons met muziek deze maand al in bij bepaalde operaties.

Het universitair medisch centrum in Rotterdam onderzocht het effect van muziek op ruim vijfduizend patiënten die een operatie moesten ondergaan.

Deelnemers aan in totaal 55 studies kregen voor, tijdens en na de ingreep een koptelefoon op met of zonder muziek. De groep die muziek mocht luisteren, bleek veel minder verslavende pijnmedicatie nodig te hebben dan mensen die dezelfde operatie ondergingen zonder muziek.

"Het effect is sterker dan verwacht", stelt hoogleraar chirurgie Hans Jeekel in een bericht op de website van het Erasmus MC. Hij had de leiding over de onderzoeksgroep Muziek als Medicijn.

"Voor het eerst denken wij een manier te hebben gevonden om het gebruik van verslavende pijnstillers drastisch omlaag te brengen", zegt Jeekel. "Alle patiënten die geopereerd worden, krijgen pijnmedicatie. Dit zijn meestal de zogeheten opioïden, morfineachtige middelen. Behalve morfine horen ook fentanyl, oxycodon en tramadol tot deze groep. Ze hebben elk hun eigen gevaren en zijn al snel verslavend."

250.000 chronische gebruikers van pijnstillers

6 tot 10 procent van de patiënten raakt chronisch verslaafd na een operatie. In Nederland zijn er zo'n 250.000 chronische gebruikers. "Door het gebruik van muziek verwachten we dat het chronisch gebruik significant kan afnemen", zegt Jeekel.

"Bovendien is behandeling met muziek een duurzame behandeling", aldus Jeekel. "Er zijn geen bijwerkingen, er is geen afval. En het bespaart ook veel kosten. Dat een behandeling geen bijwerkingen heeft, is heel bijzonder. We hebben nu zoveel bewijs dat we de patiënt de behandeling met muziek tijdens operaties niet meer mogen onthouden."

Heavy metal werkt niet

"Patiënten krijgen van ons een lijst om uit te kiezen", zegt Jeekel. "Die verschilt per leeftijdsgroep. Mensen die voor een heupoperatie komen, zijn vaak al op leeftijd. Voor hen hebben we hits uit de jaren zestig en zeventig, zoals van The Beatles. Maar ook klassieke muziek. Voor adolescenten van twaalf tot twintig hebben we een andere lijst."

Niet alle muziek is geschikt, zo ontdekten de onderzoekers. Bij heavy metal en een bepaald type hardrock ontbrak het effect. "Er zijn aanwijzingen dat de muziek aan bepaalde voorwaarden moet voldoen", zegt Jeekel. "Er moet een zeker ritme in zitten dat aansluit bij het hartritme, er moeten harmonieën zijn en pauzes. In sommige muziek zit dat niet. Dan werkt het niet goed."

"Muziek heeft via het brein effect op ons fysiologisch systeem, dus in het lichaam", legt Jeekel uit. "Onder andere op de stressrespons, het immuunsysteem, de afweer en de hormoonhuishouding. Hoe het precies werkt, is nog niet bekend. Maar de pijn, angst en stress verminderen er duidelijk door. Het effect van muziek in de hersenen wordt verder onderzocht."

De onderzoekers hebben hun metastudie gepubliceerd in het chirurgische tijdschrift Annals of Surgery.