Ze ontstaan in de ballen van een man. Daar wachten zaadcellen ongeduldig tot ze ingezet worden. Als ze dat geluk al hebben. Daarna belanden ze in een zakdoekje of, als het meezit, in een partner. Hoelang duurt elke levensfase van een zaadcel?

Hoe ziet jouw kind eruit als jij mag kiezen? Doe de designbabytest van Quest

Een man produceert duizend tot vijftienhonderd zaadcellen per seconde. Ja, per seconde. En dat 24 uur achter elkaar. Dat zijn dus 86 tot 130 miljoen zaadcellen per dag. Elke zaadcel begint zijn leven als zaadstamcel. Die zitten in heel lange, dunne, gekronkelde buisjes in je teelballen.

"Het ziet er een beetje uit als een bord spaghetti", zegt Geert Hamer, universitair docent voortplantingsbiologie bij het Amsterdam Universitair Medisch Centrum. De stamcellen zitten in de wanden van die buisjes.

Hamer: "Zodra je in de puberteit komt, beginnen die met het maken van zaadcellen." De zaadstamcellen delen zich. Die nieuwe stamcellen kunnen twee dingen doen: ze blijven stamcellen óf ze groeien uit tot zaadcellen.

Cel moet kunnen zwemmen

Zaadstamcellen bevatten, net als elke lichaamscel, het complete DNA van de man. In het DNA zit de bouwtekening van het hele lichaam. Maar de helft van het DNA van een baby is van de vader, de andere helft is van de moeder. Daarom neemt een zaadcel maar de helft van het genenpakket uit de zaadstamcellen mee.

De halfwassen spermacellen krijgen een staart. Ook wordt hun DNA heel compact samengevouwen. Hamer: "DNA in de celkern neemt best veel ruimte in. Als je dat niet compact opslaat, krijg je spermacellen met heel grote koppen. Die kunnen niet goed zwemmen."

Als gras in de wind

Tijdens dit ontwikkelingsproces schuiven de toekomstige spermacellen steeds verder naar het midden van de 'spaghettibuisjes'. In het midden zit een vloeistofkanaal. Hamer: "Ik stel me voor dat ze daar met hun staarten naar buiten in die vloeistof liggen te wapperen, zoals gras in de wind." Als ze klaar zijn, laten ze los en worden door de stroming meegevoerd naar de uitgang. Zelf zwemmen doen ze nog niet. "Het hele proces, van stamcel tot het loslaten, duurt iets meer dan twee maanden", weet Hamer.

Maar eenmaal los, zijn ze er nog lang niet. De vloeistof voert ze in een dag of twee mee naar een ander buizensysteem: de bijbal. In het laatste stukje van dit buizenstelsel blijven de zaadcellen twee tot drie weken liggen. Hamer: "Hier rijpen ze en komen ze in beweging. De wanden van het buizenstelsel leveren allerlei stoffen aan de zaadcellen. Welke stoffen dat precies zijn, is nog niet bekend, maar wel dat ze belangrijk zijn voor onder meer de beweeglijkheid."

Belanden de zaadcellen in de vagina van een vrouw, dan houden ze het nog drie of hooguit vier dagen uit. (Foto: Getty Images)

Daar gaat het zaad

Na twee tot drie weken rijpen zijn de zaadcellen er helemaal klaar voor. Als ze aan de slag gaan, verlaten ze via de zaadleider de ballen en uiteindelijk via de urinebuis de penis. Onderweg wordt nog wat vocht toegevoegd uit de prostaat.

Maar lang niet elke zaadcel heeft het geluk iets van de wereld te zien. Rijpe zaadcellen die geen zaadlozing meemaken, verdwijnen in hetzelfde rappe tempo als je lijf ze produceert. Dat gebeurt in het laatste stukje van het buizenstelsel, vlak voor de zaadleider. Hier kom je losse staarten en koppen tegen van half afgebroken zaadcellen. Hamer: "Je lijf breekt die losse onderdelen verder af en recyclet elk onderdeel." Tenzij je toch klaarkomt, dan komen ze mee naar buiten.

Kijk uit, niet afkoelen!

En de geluksvogels die wel vrijkomen? Als ze in een zakdoek of elders terechtkomen, is het snel met ze gedaan. Hamer: "Als ze uitdrogen of afkoelen, hebben ze misschien maar twee minuten te leven." Belanden ze in de vagina van een vrouw, dan houden ze het nog drie of hooguit vier dagen uit. Die tijd hebben ze hard nodig. De tocht door de baarmoeder en eileider is lang.

Voor bijna alle zaadcellen is hun leven van zo'n negentig tot honderd dagen dus in feite voor niets. Meestal ligt er geen eitje te wachten. En als dat wel zo is, kan er maar een van de ongeveer 100 miljoen zaadcellen in het ejaculaat de winnaar zijn.

Hoe ziet jouw kind eruit als jij mag kiezen? Doe de designbabytest van Quest