NU.nl checkt dagelijks berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Negen uur per nacht slapen is net zo slecht voor je geheugen als vijf uur slapen."

Oordeel: onbewezen

De Telegraaf, Het Nieuwsblad en Het Laatste Nieuws schreven eind mei dat uit nieuw onderzoek zou blijken dat lang slapen een negatief effect heeft op het geheugen. Negen uur slapen zou zelfs net zo slecht zijn als maar vijf uur slapen. Maar herinner je je dingen echt slechter met een slaapoverschot?

Waar komt het vandaan?

De berichten zijn gebaseerd op een onderzoek van het University College London, dat is gepubliceerd op 7 mei. De onderzoekers wilden weten of er een verband was tussen slaapduur en dementie en alzheimer. Ze vonden geen verband tussen deze ziekten en slaapduur.

Daarnaast werd in hetzelfde onderzoek ook bekeken of slaapduur invloed heeft op het visuele geheugen. Over dit gedeelte van het onderzoek schreven onder andere De Telegraaf en Het Nieuwsblad. De onderzoekers schrijven in de inleiding dat er al vaker onderzoek is gedaan naar slaapduur en het geestelijk vermogen, maar dat de resultaten op dit moment tegenstrijdig zijn.

Hoe is de invloed van slaapduur onderzocht?

Visueel geheugen is het soort geheugen dat je nodig hebt om een spelletje memory te spelen. In het onderzoek is visueel geheugen dan ook gemeten door het aantal fouten te registreren dat de deelnemers bij een aangepaste vorm van memory maakten.

In totaal namen ruim 400.000 inwoners van het Verenigd Koninkrijk deel aan het onderzoek, dat onderdeel is van een groter onderzoek naar dementie. De deelnemers hebben zelf ingeschat hoeveel uur ze gemiddeld per nacht slapen en ze waren tussen de 40 en 69 jaar oud.

Er werd een verband gevonden tussen slaapduur en visueel geheugen: mensen die gemiddeld korter of langer dan zeven uur slapen maakten meer fouten op de geheugentest.

Maar, of een minder visueel geheugen het gevolg is van wat langer in je bed blijven liggen, dat is hiermee nog niet duidelijk. Christiaan de Leeuw, onderzoeker aan de Vrije Universiteit en gespecialiseerd in statistische genetica, vertelt dat een andere factor, zoals chronische stress, er voor zou kunnen zorgen dat je zowel langer slaapt, als dat je meer fouten maakt op een test voor visueel geheugen.

Ook ziekte zou ervoor kunnen zorgen dat je langer slaapt en een slechter visueel geheugen hebt.

Genetische informatie

Van dit probleem waren de Britse onderzoekers zich bewust en om deze reden hebben ze gebruik gemaakt van een analysemethode waarin genetische informatie wordt gebruikt: 'Mendalian Randomization'.

De Leeuw legt uit dat je met deze analysemethode in sommige gevallen kan inschatten hoe groot de invloed van een oorzaak is, zonder dat je last hebt van factoren die de oorzaak-gevolgrelatie kunnen vertekenen, zoals chronische stress.

"Als je weet dat mensen met bepaalde genetische kenmerken over het algemeen langer slapen en je weet dat deze mensen ook meer fouten maken op een geheugentest, dan kan je met deze analysemethode in theorie bepalen hoeveel extra fouten op de geheugentest worden veroorzaakt door het langere slapen."

Waarom is niet bewezen dat lang slapen slecht is voor je geheugen?

Maar, volgens de Leeuw moet er om deze analysemethode goed toe te passen wel aan een aantal voorwaarden voldaan zijn, wat in dit onderzoek niet het geval was. Zo moet je volgens de Leeuw weten dat de genetische kenmerken die worden gebruikt in de analyse alleen invloed hebben op de oorzaak, in dit geval slaapduur.

Als de gebruikte genetische kenmerken ook nog, anders dan via slaapduur, invloed hebben op het visueel geheugen, dan is deze methode niet bruikbaar. "Dit is lastig te controleren, want van veel genetische kenmerken weten we helemaal niet goed hoe ze precies werken."

"Het is theoretisch bijvoorbeeld mogelijk dat de gebruikte genetische kenmerken niet alleen invloed hebben op slaapduur, maar ook op stressgevoeligheid. En hierdoor dus mogelijk ook het visueel geheugen beïnvloeden."

Conclusie

De onderzoekers schrijven zelf dat het onderzoek bewijs levert dat slaapduur "mogelijk" een effect heeft op het visueel geheugen, maar dat er meer onderzoek nodig is om deze relatie te bevestigen.

Daarnaast is in deze studie alleen het visuele geheugen onderzocht. Als er bewezen zou zijn dat lang slapen echt voor een minder visueel geheugen zorgt, dan is natuurlijk niet automatisch ook bewezen dat het geheugen in het algemeen slechter wordt van lang slapen.

We beoordelen daarom de stelling "Negen uur per nacht slapen is net zo slecht voor je geheugen als vijf uur slaap" als onbewezen.