De zeespiegel gaat stijgen. Het water zou in 2100 al 3 meter hoger kunnen staan dan nu, blijkt uit serieuze scenario's van serieuze wetenschappers, waarin alles ongunstig uitpakt. Kunnen we ons lage landje met technisch vernuft beschermen tegen zo'n grote stijging van de zeespiegel?

Dijken bouwen en verhogen lijkt een logisch begin als de zeespiegel stijgt. Maar hoeveel water kun je tegenhouden met zand? Dat berekende milieuwetenschapper Marjolijn Haasnoot van onderzoeksinstituut Deltares. "Technisch gezien is er heel veel mogelijk. Dammen achter een stuwmeer kunnen bijvoorbeeld wel tientallen meters hoog zijn."

De dijken zullen behalve hoger ook breder worden. Want alleen als de basis breder is, kunnen ze de extra waterdruk aan. Zulke dijken aanleggen zou wel honderden miljarden kosten. Dat is veel geld, maar niet onbetaalbaar.

Bouw een fort

Dat klinkt nog best eenvoudig; 'even' de dijken verhogen en we kunnen er weer een eeuw tegenaan. Maar de problemen zijn niet af te wenden met alleen een hogere dijk, vertelt hoogleraar waterrisicodynamiek Philip Ward van de Vrije Universiteit Amsterdam: "Het rivierwater kan niet meer gemakkelijk wegstromen als de zeespiegel stijgt. Dat wordt een groot probleem." Als het zeewater met meters stijgt, stromen de rivieren niet meer het land uit, maar de zee het land in.

Voor het rivierprobleem verkende Deltares een andere, radicale oplossing: de riviermondingen afsluiten. Als de rivieren niet direct in zee uitkomen, kan de zee ook niet landinwaarts oprukken. De rivieren stromen veilig binnen de muren van een soort waterfort en eindigen bij een metershoge dam. Om het rivierwater kwijt te raken, hoeven pompen het alleen over de dam te kiepen, de Noordzee in. De dammen verlagen de kans op overstromende riviermondingen. Volgens berekeningen van Deltares is een stijgende zeespiegel in het waterfort goed te weerstaan, zeker tot zo'n 6 meter.

Hoe hoog?

Maar hoe weten we of het echt nodig zal zijn om zo'n constructie te bouwen? "Als je weet dat een extreme situatie zich gaat voltrekken, weet je waar je op moet mikken", vertelt waterkundige Jos van Alphen van Staf Deltacommissaris, die scenario's uitwerkt voor de komende eeuw. "Maar nu weten we het nog niet. Er is geen goede reden om al te zeggen: kom, we beginnen alvast West-Nederland te ontruimen." Een enorme dijk bouwen is ook zonde als die niet nodig blijkt. "We moeten een goede balans vinden tussen te vroeg en te veel en te laat en te weinig."

Voorlopig hoeven westerlingen hun spullen nog niet te pakken voor evacuatie naar Zuid-Limburg. De meeste toekomstscenario's gaan uit van een zeespiegelstijging van nog geen meter aan het eind van de eeuw. Maar in de scenario's zit veel rek, dus het kán ongunstiger uitpakken.

In zulke ongunstige scenario's zal het bouwtempo flink omhoog moeten. De Deltawerken waren berekend op een 40 centimeter hogere zeespiegel, maar nu gaat het over stijgingen van meters. En het werk zal nooit af zijn. In het slechtste scenario stijgt de zeespiegel rond 2100 met 6 centimeter, per jaar.

Het loopt mis

Om zo'n extreme stijging op te vangen, zou elke krap zeven jaar een nieuw setje Deltawerken nodig zijn. Wetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam bestudeerden in 2008 of we die strijd wel vol kunnen houden. Hun conclusie? Bij een sterke zeespiegelstijging loopt het waarschijnlijk grondig mis.

De dijken met meters verhogen kost veel tijd en geld. Als een eerdere watersnood ons niet op de dreiging attendeert, zetten politici het onderwerp waarschijnlijk te laat op de agenda. Ook willen mensen die in het oosten hoog en droog zitten, zich mogelijk niet blauw betalen om natte voeten elders te voorkomen. Als grote bedrijven ook nog besluiten te vertrekken vanwege de risico's, stort de economie in en loopt het helemaal mis, voorspelden de wetenschappers. Misschien kunnen westerlingen toch maar vast rondkijken in Zuid-Limburg.

Weet jij wat milieuvriendelijk is (en wat niet)? Doe deze test van Quest