De Nobelprijs Natuurkunde is dinsdag naar de drie Amerikanen Rainer Weiss, Barry C. Barish en Kip S. Thorne voor hun onderzoek naar zwaartekrachtgolven gegaan.

Zij leverden in 2015 een bijdrage aan de eerste waarneming van zwaartekrachtgolven in het heelal. De prijzen werden bekendgemaakt door de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen.

Weiss, Barish en Thorne zijn de drijvende krachten achter de Amerikaanse scanners die op 14 september 2015 de eerste zwaartekrachtgolf ooit uit het heelal registreerden. Die golf was uitgezonden door twee zwarte gaten op ongeveer anderhalf miljard lichtjaar afstand van de aarde. Die zwarte gaten voegden zich samen tot één zwart gat, en dat zorgde voor een enorme trilling die zich door het heelal voortbeweegt.  

Einstein

Met de ontdekking van zwaartekrachtgolven werd een van de belangrijkste voorspellingen van Albert Einstein bewezen. Hij stelde honderd jaar geleden dat het heelal bestaat uit ruimte en tijd. Die vormden volgens hem één geheel, dat hij ruimtetijd noemde. Bij een grote gebeurtenis kan ruimtetijd trillen, als de rimpels in een vijver wanneer iemand er een steen in gooit.

Vorige maand maakten wetenschappers de waarneming van een vierde zwaartekrachtgolf bekend, de eerste die ook door een Europese scanner is gemeten, vlakbij het Italiaanse Pisa. Bij het onderzoek naar zwaartekrachtgolfen is ook het Amsterdamse instituut Nikhef nauw betrokken.

De in Duitsland geboren Weiss is verbonden aan het Massachusetts Institute of Technology in Cambridge. Hij krijgt de ene helft van de prijs van 9 miljoen kroon (940.000) euro, terwijl Barish en Thorne van het California Institute of Technology de andere helft delen. De winnaars ontvangen ook een medaille. De prijs wordt op 10 december uitgereikt in Stockholm.

Materiaaltoestanden

Vorig jaar ging de Nobelprijs naar drie Britse wetenschappers voor de ontdekking van exotische materiaaltoestanden. De ondekking zou een belangrijke rol kunnen gaan spelen bij de ontwikkelingen van compleet nieuwe materialen die bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden voor elektronische aparaten. 

De Nobelprijs Geneeskunde ging maandag naar drie Amerikanen voor hun onderzoek naar slaapritme. De Nobelprijzen voor Scheikunde, Vrede, Literatuur en Economie worden deze en volgende week nog bekendgemaakt.