Afkoelende aarde maakte mutatie mogelijk die apen en mensen jicht bezorgt.

Dat schrijven Amerikaanse wetenschappers van het Georgia Institute of Technology deze week in PNAS 

Jicht is een aandoening waarbij het bloed zoveel urinezuur bevat dat de nieren de verwerking niet aankunnen. Dat leidt tot pijnlijke ontstekingen vooral in voeten en handen.

De meeste zoogdieren hebben een enzym waardoor urinezuur goed wordt afgebroken, maar bij aapachtigen, waaronder de mens, is dit enzym, genaamde uricase, kapot. Zij hebben hierdoor drie tot tien keer zoveel urinezuur in hun bloed en lopen daardoor een hogere kans op het ontstaan van jicht.

De Amerikanen wilden weten of het kapotgaan van het enzym wellicht een evolutionair doel diende en reconstrueerden het verval ervan. Ze begonnen bij de laatste gezamenlijke voorouder van alle zoogdieren zo’n 90 miljoen jaar geleden en vonden dat het uricase door de miljoenen jaren heen door opstapelende mutatie steeds ineffectiever werd. Uiteindelijk deed een mutatie 17 miljoen jaar geleden het enzym daadwerkelijk de das om, en zitten apen en mensen vast aan hun hoger risico op jicht.

Afkoeling  

De onderzoekers ontdekten dat de grootste vermindering van de effectiviteit van het enzym, plaatsvond toen de aarde voor een lange tijd afkoelde. Op zulke momenten wordt het moeilijker om fruit te vinden en de Amerikanen vermoedden een verband tussen dit feit en de verminderde effectiviteit.

Urinezuur is namelijk een afbraakproduct van fructose, een suikerverbinding die veel in fruit voorkomt, en heeft onder andere als functie dat het het lichaam aanzet tot vetopslag.

Op momenten van fruitschaarste is een hoge urinezuur concentratie daarom gunstig: er wordt dan meer vet opgeslagen, wat de overlevingskansen verhoogt. Mutaties die het uricasegen minder functioneel maakten, waren op zulke momenten dus evolutionair voordelig.

Menselijke cellen 

De Amerikanen testten hun idee door uricases van verschillende effectiviteit toe te voegen aan menselijke cellen in een petrischaal en vervolgens te kijken hoe de cellen op fructose reageerde. Daaruit bleek dat een minder effectief enzym inderdaad voor meer vetopslag zorgde.

Daarmee stellen de wetenschappers dat de gevolgen van een afkoelende aarde aapachtigen inderdaad gevoeliger hebben gemaakt voor jicht.